Nghe T?i n?p Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Th?ng tin 12/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Ph?n còn l?i c?a ch??ng trình 12/11 13h17 GMT
?? khai thác h?t n?i dung truy?n th?ng ?a ph??ng ti?n, b?n ph?i có ph?n b? tr? Flash trong trình duy?t c?a b?n. ?? có th? k?t n?i, b?n ph?i kích ho?t các cookie trong tham s? trình duy?t c?a b?n. ?? l??t web nhanh nh?t, website RFI t??ng thích v?i nh?ng trình duy?t sau ?ay : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..

Chan dung ng??i lính Vi?t Nam trong Th? Chi?n I (1914-1918)

Chan dung ng??i lính Vi?t Nam trong Th? Chi?n I (1914-1918)
 
??i bóng c?a lính ??ng D??ng trong Th? Chi?n I (1914-1918). Carte postale

Lính ?ông D??ng, ??c bi?t là ng??i Vi?t, th??ng ???c nh?c ??n là chi?n ??u cùng quân ??i Pháp trong Th? Chi?n II. Nh?ng r?t nhi?u ng??i ?ông D??ng ?ã có m?t trên chi?n tr??ng châu Âu trong Th? Chi?n I (1914-1918).

Th?m chí, h? còn ?ông h?n c? s? l??ng lính ?ông D??ng trong Th? Chi?n II do trong giai ?o?n này, Pháp ký th?a thu?n ??nh chi?n v?i quân ??c nên ph?n l?n s? lính ?ông D??ng ???c d? ki?n g?i sang chi?n tr??ng châu Âu ?ã không ?i ???c ho?c b? g?i v? n??c.

Trong giai ?o?n Th? Chi?n II, theo d? ki?n có kho?ng 75.000 lính th? và lính t?p ?ông D??ng ???c g?i sang Pháp nh?ng cu?i cùng ch? còn 25.000 ng??i. Con s? này th?p h?n 1/4 so v?i con s? h?n 93.000 ng??i ?ông D??ng ???c ??a sang Pháp trong giai ?o?n Th? Chi?n I (1914-1918), trong ?ó g?n m?t n?a là lính chi?n ??u tr?c ti?p trên chi?n tr??ng.

Công lao c?a ng??i lính ?ông ???ng ???c ghi công t?i V??n Nông H?c Nhi?t ??i Paris (Jardin d’Agronomie Tropicale de Paris). Ngoài ra, còn có sáu công trình Ký ?c ?ông D??ng (Souvenir Indochinois), còn g?i là « t??ng ng??i lính An Nam chi?n th?ng » (Soldat annamite victorieux), ???c d?ng ? Marseille, Aix-en-Provence, Montpellier, Tarbes, Bergerac và Toulouse.

Nhân k? ni?m 100 n?m k?t thúc Chi?n Tranh Th? Gi?i th? nh?t, RFI ti?ng Vi?t ??t câu h?i v?i s? gia Pierre Brocheux v? nh?ng ng??i lính ?ông D??ng, ??c bi?t là lính Vi?t Nam, ?ã sát cánh cùng quân ??i Pháp trên chi?n tr??ng châu Âu.

Hoàng ?? B?o ??i khánh thành khu nhà dành cho lính ??ng D??ng trong b?nh vi?n Val-de-Grace, Paris, ngày 09/03/1927. BNF/Agence Rol

RFI : Th?a s? gia Pierre Brocheux, lính Vi?t Nam tham gia vào Chi?n Tranh Th? Gi?i th? nh?t, sát cánh v?i quân ??i Pháp. H? ???c ??a ??n nh?ng m?t tr?n nào ? châu Âu ?

Pierre Brocheux : Phía b? tham m?u Pháp có m?t ??nh ki?n v? lính Vi?t Nam. Th?m chí ban ??u, h? còn không mu?n ??a lính Vi?t Nam sang Pháp vì s? ng??i Vi?t không ch?u ???c giá l?nh vào mùa ?ông, ho?c s? h? ng?i ??n l?a trên tuy?n ??u, không xông pha ngoài m?t tr?n. Lính ?ông D??ng còn b? so sánh v?i ng??i Sénégal, ???c g?i là « l?c l??ng ?en », g?m h?n 200.000 ng??i.

Cu?i cùng, sau khi ch?p nh?n lính ?ông D??ng vào n?m 1915, r?t nhi?u ng??i trong s? này l?i không ???c ??a ra ti?n tuy?n, th?m chí còn không có m?t trên chi?n tr??ng. Nh?ng ?i?u này không ng?n c?n h? ?óng góp trong chi?n tranh. Vì có kho?ng 8.000 ng??i trong s? h? ???c tuy?n làm lái xe t?i ch? ??n d??c, cung c?p ??n d??c cho chi?n tr??ng. Ngoài ra, h? còn lái xe c?u th??ng và c?ng xu?t hi?n trên tuy?n ??u ?? tìm ng??i b? th??ng.

R?t nhi?u lính th? Vi?t Nam c?ng ???c ??a sang Pháp vì công nhân Pháp ???c ?i?u ??ng ra chi?n tr??ng. Vì v?y, ph? n? ph?i tham gia vào s?n xu?t công nghi?p chi?n tranh và ???c lao ??ng Vi?t Nam h? tr?, t? ?ó mà xu?t hi?n t? « lính th? ». Lính th? c?ng ???c t? ch?c thành trung ?oàn, ??i ??i… và m?c ??ng ph?c nh? nh?ng quân nhân th?c th?. Nh?ng ph?n l?n s? h? làm vi?c trong các nhà máy ? h?u ph??ng.

Tóm l?i, ph?n l?n là lính th?, nh?ng c?ng có r?t nhi?u lính chi?n ??u trên chi?n tr??ng. Th?m chí, có ng??i nói là nhi?u quân nhân Vi?t Nam ?ã hy sinh trong tr?n ?ánh l?n Verdun, nh?ng xác c?a lính Vi?t t? tr?n b? vùi cùng lính B?c Phi. Vì th? mà sau này ?óng góp c?a h? h? b? lu m?.

RFI : Ngoài ra lính ?ông D??ng còn ???c ?i?u t?i chi?n tr??ng nào khác không ?

Pierre Brocheux : Nhi?u lính ?ông D??ng có m?t trong các ??n v? chi?n ??u không ch? ? Pháp, mà sau ?ó, h? còn ???c c? sang các n??c vùng Balkan ?? chi?n ??u ch?ng quân Bulgari, ??ng minh c?a ??c, và ch?ng l?c l??ng Bônsêvic vào n?m 1917, lúc di?n ra Cách M?ng Bônsêvic Nga lan sang vùng Trung Âu và Balkan.

Ngoài ra, lính ?ông D??ng còn ???c ?i?u ??n ch?ng ng??i Druze g?c ? R?p theo ??o H?i s?ng ? phía b?c Syria-Liban - ng??i Druze không ???c ng??i theo ??o H?i khác coi tr?ng. Pháp ???c ?y quy?n qu?n lý Liban và Syria, cùng lúc v?i vi?c Anh Qu?c ???c qu?n lý Palestine, Jordani, có ngh?a là Pháp-Anh chia s? vi?c cai qu?n m?t ph?n ?? ch? Ottoman ngày tr??c. Ng??i Druze n?i d?y vào kho?ng n?m 1925 khi các ??i quân Pháp ??n Trung ?ông, mà ng??i ta v?n g?i là « Cu?c n?i d?y c?a ng??i Druze », kéo dài kho?ng 2-3 n?m. Và lính ?ông D??ng ???c c? ??n ?ây ?? ch?ng ng??i Druze.

Trên m?t tr?n Balkan, t?t c? s? quan Pháp ??u ?ánh giá lính ?ông D??ng là nh?ng ng??i lính gi?i, làm t?t nhi?m v? ???c giao. L?i ?ánh giá này ???c t??ng Weygand, ch? huy tr??ng quân ??i Pháp trong nh?ng n?m 1939-1940, vi?t trong cu?n sách v? L?ch s? quân ??i Pháp (Histoire de l’armée français, 1938), trong ?ó có m?t ph?n nói v? Quân ??i thu?c ??a (L’armée coloniale) và dành m?t ch??ng cho lính ?ông D??ng. Ông ?ánh giá h? là nh?ng ng??i lính tuy?t v?i n?u h? ???c ch? huy t?t.

Lính B?c K? c?ng ???c ?i?u ??n Maroc ?? tr?n áp cu?c n?i d?y ? vùng Rif (mi?n B?c Maroc). Ngoài ra, h? còn ???c g?i ??n Vladivostok (mi?n Vi?n ?ông Nga). Khi cu?c Cách M?ng Nga n? ra n?m 1917, phe Bônsêvic lên n?m quy?n và thành l?p n??c C?ng Hòa Xã H?i Ch? Ngh?a Xô Vi?t Liên Bang Nga. Lính ?ông D??ng có m?t t?i Vladivostok ?? ch?ng phe Bônsêvic, trong ??o quân vi?n chinh qu?c t? g?m ng??i Anh, Pháp, M?, Nh?t.

Lính ??ng D??ng ? Saint-Raphael (mi?n nam Pháp). BNF/Agence Rol

RFI : Lính Vi?t Nam ???c ??a sang châu Âu là ai ? Quá trình tuy?n m? di?n ra nh? th? nào ?

Pierre Brocheux : Trên nguyên t?c, ph?n l?n là tình nguy?n viên, có ngh?a là h? nh?n ???c m?t kho?n ti?n ban ??u, nên có th? t?m g?i là « tình nguy?n viên », tôi s? gi?i thích t?i sao. Sau ?ó, h? ???c l?nh l??ng, dù không cao. L??ng c?a quân nhân Pháp c?ng ch?ng kh? quan h?n. R?i h? còn có tr? c?p cho gia ?ình trong tr??ng h?p h? b? th??ng, th?m chí b? ch?t.

Trên nguyên t?c, quá trình tuy?n quân di?n ra ? các làng, c?ng có th? ? thành ph?, và ???c giao cho thân hào trong làng ??m trách. D? nhiên là thân hào xoay s? theo cách c?a h? và tình tr?ng h?i l? r?t cao. Ví d?, n?u m?t ng??i ?àn ông thu?c gia ?ình giàu có, ng??i này h?i l? quan ?? không b? ??ng lính. V?y là quan ch?c trong làng ph?i ?i tìm nh?ng ng??i nghèo nh?t, không có ??t cày, không có vi?c làm… và gi?i thích cho nh?ng nông dân này là h? s? ???c l?nh tr??c m?t kho?n ti?n. Vi?n c?nh c?ng ???c v? ra là khi tr? v? h? có th? s? tr? thành thân hào, n?u có huân ch??ng, h? s? ???c l?nh tr? c?p quân nhân ho?c h? có th? vào làm trong ng?ch hành chính.

D? nhiên, ngoài nh?ng ng??i « ???c liên l?c », « b? ép » theo m?t s? ý ki?n gây tranh cãi v?n g?i nh? th?, nh?ng th?c ra h? không b? nh? v?y, còn có r?t nhi?u tình nguy?n viên, th??ng là phiên d?ch, th? ký, k? toán.

??ng quên m?t ?i?u là nh?ng ng??i này, dù b? ép ?i lính hay không, ??u ph?i qua k? ki?m tra s?c kh?e. T?i sao Pháp l?i ph?i tuy?n nh?ng ng??i b? b?nh lao ho?c quá y?u ? H? ph?i tr?i qua hai cu?c ki?m tra. L?n ??u ? trung tâm tuy?n quân và ? vòng này, khá nhi?u ng??i ?ã b? lo?i. Khi ??n b?n c?ng tr??c khi lên t?u sang Pháp, nh?ng ng??i v??t qua vòng ki?m tra l?n m?t ???c ki?m tra s?c kh?e l?n n?a.

Theo nhi?u tài li?u l?u tr?, vào kho?ng n?m 1916 ho?c sau ?ó, trên t?ng s? 6.000 ng??i ??n c?ng xu?t phát, vài nghìn ng??i ?ã b? lo?i trong ??t ki?m tra s?c kh?e th? hai. ?ó là chuy?n ?ã di?n ra, là th?c t? và trái v?i nh?ng l?i ??n ??i.

V?y t?i sao l?i có nhi?u ng??i tình nguy?n ? Không ph?i ch? có m?i phiên d?ch viên, ho?c ng??i làm vi?c v?n phòng, mà còn có nhi?u tình nguy?n viên khác vì h? mu?n thoát c?nh ?ói. Chín trên 10 lính th? ??n t? t?nh Thái Bình, m?t t?nh ?ông dân ? B?c K? và r?t nhi?u ng??i trong s? ?ó không có ??t cày.

RFI : T?i Pháp, ?i?u ki?n s?ng c?a ng??i lính ?ông D??ng ra sao ? H? ???c ??i x? ra sao ? Và sau khi h?t ngh?a v?, h? làm gì ?

Pierre Brocheux : Th? t? trao ??i c?a nh?ng ng??i lính này cho th?y ?i?u ki?n s?ng c?a h? r?t ?a d?ng, r?t khác nhau. Có th? nói r?ng h? b? ng??c ?ãi ho?c có nhi?u th? vi?t r?ng dù gì thì Pháp c?ng y?u h?n ??c và Pháp s? không th?ng tr?n.

Nh?ng c?ng có nhi?u lá th? nói ng??c l?i. H? ???c ng??i Pháp ?ón r?t chu ?áo, nh? m?t b?c th? vi?t : « Tôi ???c m?t gia ?ình Pháp ?ón và coi tôi nh? con trai h? », ho?c « ??ng ??i c?a tôi tên là Joseph. Gia ?ình anh ?y ?ón tôi ». M?t s? lính th? có b?n gái ng??i Pháp.

Ví d?, trong m?t b?c th? ???c s? gia Kim Loan V? Hi?n trích l?i trong cu?n sách c?a bà, cho bi?t m?t h? s? quan ng??i Vi?t yêu m?t cô giáo ti?u h?c s?ng ? t?nh. Vào n?m 1919, khi ???c gi?i ng?, ng??i ta nói v?i ông r?ng n?u v? ?ông D??ng, ông s? ti?p t?c gi? ch?c h? s? quan trong quân ??i, nh?ng n?u v?n quy?t tâm c??i ng??i ph? n? ?ó, ông s? gia nh?p l?c l??ng quân ??i Pháp chính qu?c nh?ng b? m?t quân hàm, ch? còn là m?t quân nhân bình th??ng. Trong th? g?i m?t ??ng ??i khác ? Marseille, ng??i ?àn ông ?ó vi?t là ?ã b? ch?c v?, ? l?i Pháp và c??i ng??i yêu.

Ngoài ra còn có m?t s? b?c th? khác mà tác gi? cho bi?t là ???c ch?m sóc r?t c?n th?n trong b?nh vi?n khi h? b? ?m ho?c b? th??ng, r?i h? ???c các gia ?ình Pháp ?ón trong th?i gian h?i ph?c.

Tuy nhiên, c?ng có r?t nhi?u b?c th? cho th?y, m?t cách chung chung là r?t nhi?u ng??i Vi?t, v?i v? th? là ng??i dân c?a m?t x? b? ?ô h?, mong Pháp thua tr?n. Nh?ng khi ??c th?t b?i, ng??i ta nh?n th?y là lính ?ông D??ng không th? hi?n ni?m vui, nh?ng kho?ng m?t-hai n?m sau ?ó, h? c?ng th?a nh?n là Pháp ?ã chi?n th?ng.

Lính th? ??ng D??ng (1914-1918) yên ngh? ? ngh?a trang Bagneux, ngo?i ? Paris. BNF/Agence Meurisse


Cu?ng chu? ?ê?

  • T?P CHí V?N HóA

    V?t tích ??ng D??ng trong V??n N?ng h?c Nhi?t ??i Paris

    ?? bi?t thêm

  • T?P CHí VI?T NAM

    B?o ??i : T? hoàng ?? Vi?t "l?c b?t tòng tam" ??n "th??ng dan" Pháp

    ?? bi?t thêm

  • T?P CHí VI?T NAM

    S? phát tri?n c?a ngành Vi?t Nam h?c t?i Pháp

    ?? bi?t thêm

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. trang sau >
  6. trang cu?i >
Các ch??ng trình
 
R?t ti?c, th?i h?n k?t n?i ?? h?t.