Nghe T?i n?p Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Th?ng tin 12/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Ph?n còn l?i c?a ch??ng trình 12/11 13h17 GMT
?? khai thác h?t n?i dung truy?n th?ng ?a ph??ng ti?n, b?n ph?i có ph?n b? tr? Flash trong trình duy?t c?a b?n. ?? có th? k?t n?i, b?n ph?i kích ho?t các cookie trong tham s? trình duy?t c?a b?n. ?? l??t web nhanh nh?t, website RFI t??ng thích v?i nh?ng trình duy?t sau ?ay : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..
QU?C T?

Ch? ngh?a ??n ph??ng c?a M? ??nh hình l?i các liên minh qu?c t?

media T?ng th?ng Pháp Emmanuel Macron ?ón ti?p ??ng nhi?m M? Donald Trump t?i ?i?n Elysée (Paris) ngày 10/11/2018. REUTERS/Vincent Kessler

Ngày 11 tháng 11 n?m 2018 là ?úng 100 n?m ngày ch?m d?t cu?c Th? Chi?n Th? I (1914-1918). Các tu?n báo xu?t b?n nhân d?p này d? nhiên ?ã dành không ít trang, bài ?? ?? c?p ??n nh?ng khía c?nh khác nhau c?a cu?c chi?n. ?áng chú ý là h? s? chính trên tu?n báo Pháp Courrier International, phân tích v? « các liên minh m?i » - t?a l?n trang bìa - ?ang chi ph?i th? gi?i ngày nay.

??i v?i Courrier International, m?t th? k? sau khi k?t thúc Chi?n Tranh Th? Gi?i l?n th? nh?t, ch?a bao gi? s? cân b?ng c?a th? gi?i l?i có v? b?p bênh nh? ngày nay. T? cu?c chi?n Syria, v?n ?? h?t nhân, cho ??n th??ng m?i hay di dân nh?p c?, các qu?c gia th?i nay th??ng liên k?t hay ??i ??u v?i nhau tùy theo nh?ng tình hu?ng c? th?.

Theo tu?n báo Pháp, m?t trong nh?ng nhân t? quan tr?ng khu?y ??ng c?c di?n th? gi?i hi?n nay là ???ng l?i « n??c M? trên h?t » c?a ???ng kim t?ng th?ng M? áp d?ng vào chính sách ??i ngo?i, v?i h? qu? là cách hành x? ??n ph??ng c?a M? ?ã khi?n cho các ??ng minh thân c?n nghi ng?i, và t?o ?i?u ki?n cho các ??i th? v??n lên.

Xu h??ng ??n ph??ng c?a Trump: Món b? cho Nga và Trung Qu?c

Courrier International ?ã trích d?ch m?t bài vi?t trên nh?t báo Anh Qu?c The Guradian cho r?ng « Trump ?ã b?n phát súng ân hu? vào th?i k? Pax Americana », t?c là vào th?i k? hòa bình d??i s? lãnh ??o c?a M?, v?i Hoa K? n?m quy?n l?c toàn c?u.

Theo bài báo, t?ng th?ng Trump ?ã phá ho?i quy?n l?c m?m c?a M?, v?n r?t quan tr?ng trong vi?c giúp M? ng? tr? trên th? gi?i. Không ch? th?, ông Trump còn khi?n các ??ng minh b?t bình khi rút M? ra kh?i h?u nh? t?t c? các hi?p ??c qu?c t? quan tr?ng, t? hi?p ??nh t? do th??ng m?i xuyên Thái Bình D??ng TPP, cho ??n Hi?p ??c Khí H?u Paris.

Nh?n ??nh c?a t? báo Anh r?t nghiêm kh?c : « Donald Trump ?ã phá h?y n?n móng c?a ?nh h??ng M? mà các lãnh ??o ti?n nhi?m ?ã ph?i t?n 3 ph?n t? th? k? ?? xây d?ng »…

??i v?i The Guardian, ông Trump ?ã coi th??ng quy?n l?c m?m (soft power) mà ch? chú ý ??n quy?n l?c c?ng (hard power) mà không bi?t r?ng s?c m?nh c?a M? trên th? gi?i ?a ph?n d?a trên quy?n l?c m?m :

« S? d? Hoa K? ?ã tr? thành m?t siêu c??ng, ?ó là vì ph?n còn l?i c?a th? gi?i mu?n nh? v?y. M? có quân ?óng t?i h?n 170 qu?c gia, có liên minh v?i kho?ng 60 n??c gia vì h?u h?t các qu?c gia khác trên th? gi?i không c?m th?y b? s?c m?nh c?a M? ?e d?a… Hoa K? hùng m?nh nh?ng không gây s? hãi hay kinh t?m nh? m?t s? th? l?c quân s? và tham lam tr??c ?ó, t? Tây Ban Nha th?i tri?u ??i Habsbourg, Pháp th?i Napoléon, cho ??n Liên Xô hay là ??c th?i Wilhelm II và th?i Qu?c Xã.

Các siêu c??ng ?ó ?ã b? các n??c khác liên minh l?i v?i nhau ?? ch?ng l?i, và ?ã b? khu?t ph?c, trong lúc M? không h? ph?i ??i phó v?i m?t liên minh qu?c t? nào nh? vây, vì ???c ?ánh giá là m?t siêu c??ng t?t. Trong quá kh?, M? không h? b? cô l?p, mà trái l?i, chính các ??i th? c?a M? là Nga và Trung Qu?c m?i b? cô l?p. Hai c??ng qu?c ??c ?oán này có m?t s? ?àn em, nh?ng h?u nh? không có b?n bè th?c th?, luôn luôn b? các láng gi?ng nhìn v?i m?t con m?t nghi k? và thi?u thi?n c?m.

Tuy nhiên, ch? ngh?a ??n ph??ng hi?n nay c?a Donald Trump ?ang t?o ra nh?ng kho?ng tr?ng mà hai Nhà N??c phi t? do ?ó có th? nhanh chóng trám vào ?? tranh ?o?t m?t s? quy?n l?c c?a Hoa K?.

Li?u có ??ng minh nào ti?p t?c tin t??ng vào M? hay không ?

K?t lu?n c?a The Guardian khá bi quan: S?c m?nh c?a M? ?ã b?t ??u suy gi?m t? r?t lâu tr??c khi t?ng th?ng Trump nh?m ch?c, v?i m?t trong nh?ng nguyên nhân là s? v??n lên c?a các ??i th? c?nh tranh nh? Trung Qu?c. Ông Trump ?ã ch? ??y m?nh ti?n trình suy s?p, th?m chí là cho ti?n trình này không th? ??o ng??c.

Theo t? báo Anh, ngay c? khi m?t t?ng th?ng M? t??ng lai có quay tr? l?i v?i ch? ngh?a qu?c t? và ???ng l?i t? do th??ng m?i, ph?n còn l?i c?a th? gi?i s? v?n nh?n th?c ??y ?? r?ng m?t ngày nào ?ó, c? tri M? s? có th? ch?n l?i m?t t?ng th?ng theo xu h??ng cô l?p và b?o h? m?u d?ch.

Nh? v?y, có th? cho là ông Donald Trump ?ang k?t li?u cái g?i là Pax Americana, Hòa Bình ki?u M? và t?o ?i?u ki?n cho s? ra ??i c?a m?t th? k? c?a Trung Qu?c, ho?c m?t th?i k? r?i lo?n th? gi?i m?i, n?i lu?t pháp qu?c t? không t?n t?i…

Các liên minh m?i và s? v??n lên c?a T? Ch?c H?p Tác Th??ng H?i

H? s? c?a Courrier International ?ã nêu b?t m?t s? ví d? v? các liên minh m?i ?ã và ?ang hình thành trên th? gi?i. Trong bài vi?t mang t?a ?? « Tr?t t? th? gi?i d?ch chuy?n t? Tây sang ?ông », tu?n báo Pháp nói v? T? Ch?c H?p Tác Th??ng H?i (SCO) do Trung Qu?c và Nga k?t h?p hình thành.

Theo Courrier International, ra ??i m?t cách kín ?áo vào n?m 2001 v?i các m?c tiêu gi?i h?n v? an ninh khu v?c, T? Ch?c H?p Tác Th??ng H?i ?ang ngày càng tr? nên quan tr?ng.

Trên chuyên san Nh?t B?n The Diplomat, ch? t?ch câu l?c b? báo chí Tashkent t?i Uzbekistan, m?t trong 6 thành viên ban ??u c?a t? ch?c này, ?ã ghi nh?n : « M?t s? nhà phân tích cho r?ng SCO là m?t c? ch? qu?n tr? toàn c?u ‘phi ph??ng Tây’ m?i, hay g?i ?ó là "mô hình m?i c?a quan h? qu?c t?" ».

Ngoài Uzbekistan, các thành viên sáng l?p T? Ch?c H?p Tác Th??ng H?i còn g?m có Trung Qu?c, Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan và Tajikistan. V?i vi?c k?t n?p ?n ?? và Pakistan vào n?m 2017, SCO hi?n nay ??i di?n cho « g?n m?t n?a dân s? th? gi?i, m?t ph?n t? GDP và kho?ng 80% lãnh th? Á-Âu ». ?à m? r?ng v?n ti?p t?c v?i ??n xin gia nh?p c?a Afghanistan và Iran.

?i?u ???c m?t quan sát viên nêu b?t trên The Diplomat, là vào tháng 6 v?a qua, H?i Ngh? Th??ng ??nh T? Ch?c H?p Tác Th??ng H?i ? Thanh ??o (t?nh S?n ?ông ? mi?n ?ông Trung Qu?c) ?ã phô tr??ng m?t b? m?t ?oàn k?t, trái h?n v?i Th??ng ??nh G7, t? ch?c cùng th?i ?i?m t?i Canada, ?ã ph?i bày b?t hòa tr??c m?t toàn th? th? gi?i.

Theo tác gi? trên The Diplomat, cu?c h?p Thanh ??o ?ã tr?ng ra hình ?nh v? m?t « tr?t t? th? gi?i chuy?n d?ch t? tây sang ?ông », v?i « ph??ng Tây ?ang r?u rã trong lúc ph??ng ?ông ?ang c?ng c?. »

Tuy v?y, ??ng sau các ??ng thu?n ???c phô tr??ng, là nhi?u mâu thu?n ti?m tàng : ?n ?? ?ã không tham gia sáng ki?n Con ???ng T? L?a M?i c?a Trung Qu?c, và câu h?i ??t ra là li?u T? Ch?c H?p Tác Th??ng H?i có th? t?n t?i khi tranh ch?p bùng n? gi?a ?n ?? và Pakistan, ho?c quan h? x?u ?i gi?a ?n ?? và Trung Qu?c hay không.

Th? Nh? K? v? l?i các liên minh ? Trung ?ông

M?t ví d? khác v? s? thay ??i liên minh ?ã ???c Courrier International nêu lên trong bài vi?t ch?y t?a « Ankara, k? th?ng l?n », ?? c?p ??n các liên minh m?i mà Th? Nh? K? ?ang c?ng c? ?? ph?c v? tham v?ng khu v?c c?a mình.

T?p chí Pháp ?ã trích d?n các nhà nghiên c?u Colin P. Clarke và Ariane T. Tabatabai trên t?p chí M? Foreign Affairs th?m ??nh r?ng « ? Trung ?ông, các liên minh luôn luôn ???c v? l?i », nêu lên tr??ng h?p c?a Th? Nh? K?, mà trong nhi?u th?p k? qua là m?t ??ng minh trung thành c?a Washington và th? l?c chính ??i l?p v?i Iran, hi?n l?i ?ang xích l?i g?n Iran và Nga, hai ??i th? c?a M?.

??i v?i các tác gi?, s? thay ??i này b?t ngu?n t? ý th?c h? H?i Giáo c?a t?ng th?ng Th? Nh? K? Recep Tayyip Erdogan, mu?n xa r?i phe ph??ng Tây, t? b? ch? ngh?a th? t?c n?i ti?ng do Kemal Atatürk sáng l?p ra vào ??u th? k? 20.

Tranh th? các di?n bi?n t?i Syria, n?i M? ?ã b?c l? thái ?? mi?n c??ng, Th? Nh? K? ?ã liên k?t v?i Nga và Iran, hai n??c có nhi?u ?i?m t??ng ??ng trên h? s? này và l?p ra m?t tr?c liên k?t Ankara-Teheran-Matxc?va-Damas.

?? k?t thân thêm v?i Nga, t?ng th?ng Th? Nh? K? ?ã ký th?a thu?n mua h? th?ng tên l?a S-400 do Nga s?n xu?t, b?t ch?p ph?n ??i c?a Liên Minh B?c ??i Tây D??ng NATO mà Ankara là thành viên.

L?i d?ng ??i th? ? R?p Xê Út ?ang b? suy y?u do v? gi?t h?i nhà báo Jamal Khashoggi, ông Erdogan ?ã liên minh v?i Qatar, k? thù d? d?n nh?t c?a Riyad.

??i v?i Foreign Affairs, t?i C?n ?ông « Th? Nh? K? có v? là ng??i chi?n th?ng l?n. Ankara ?ang ch?i trên c? hai m?t c?a cu?c xung ??t Syria, ki?m ???c ?i?m cho các cu?c ?àm phán trong t??ng lai. »

100 n?m sau Th? Chi?n I, Paris mu?n tái l?p vai trò trung tâm hòa bình

Cùng khai thác ch? ?? 100 n?m k?t thúc cu?c th? chi?n th? nh?t, gi?ng nh? Courrier International, tu?n báo Le Point c?ng dành trang bìa cho s? ki?n này, v?i t?a chính « 1918, các bí m?t, các anh hùng, các bài h?c l?ch s? », bên trên m?t b?c ?nh t? li?u ?en tr?ng cho th?y các binh s? th?i ?y ?ang di chuy?n trong chi?n hào.

Bên trang trong Le Point ?ã dành g?n 20 trang ?? nói v? nhu c?u g?i theo ng??i Vi?t là « ôn c? tri tân » : « Khi chúng ta k? ni?m 100 n?m Ngày ?ình Chi?n – Armistice là tên chính th?c c?a ngày k? ni?m ch?m d?t Th? Chi?n I t?i Pháp – v?i châu Âu ?ang ? trong m?t tình tr?ng c?ng th?ng m?i, cu?c ??i Chi?n v?n còn r?t nhi?u ?i?u ?? d?y chúng ta. »

Le Point nh?c l?i r?ng nhân d?p k? ni?m 100 n?m ngày ?ình Chi?n, t?ng th?ng Pháp Emmanuel Macron ?ã có sáng ki?n t? ch?c Di?n ?àn Paris v? Hòa Bình, t? ngày 11 ??n 13/11 ?? « nh?c nh? r?ng v?n c?n hành ??ng kh?n c?p, ?òi h?i m?i ng??i ph?i có hành ??ng c? th?, th?o lu?n t? do và ??i tho?i c?i m?. ?ã có g?n 60 nguyên th? qu?c gia nh?n l?i m?i ??n Paris.

Theo t?p chí Pháp, nh? v?y là g?n m?t th? k? sau H?i Ngh? Hòa Bình Paris vào tháng Giêng 1919, th? ?ô n??c Pháp m?t l?n n?a s? tr? thành ??u não c?a các cu?c th?o lu?n ?? t?o ra « m?t cách t? ch?c m?i c?a th? gi?i », theo l?i c?a chính t?ng th?ng Macron.

Sáng ki?n c?a Pháp có thi?t th?c hay không, hay là ch? mang tính ch?t hình th?c hào nhoáng b? ngoài ? Theo Le Point, n?u th? gi?i c?a n?m 2018, v?i nhi?u c? ch? ng?n ch?n xung ??t, hoàn toàn khác bi?t v?i th?i ?i?m n?m 1914, khi ??i Chi?n Th? I b?t ??u, nh?ng vi?c ôn c? tri tân v?n r?t c?n thi?t, ??c bi?t ?? hi?u ???c vì sao hòa bình l?i không ???c duy trì vào khi ?y.

??i v?i Le Point, 1914 là m?t ví d? hoàn h?o c?a m?t th?m h?a t?ng ???c s? gia Christopher Clark cho là « không h? không th? tránh kh?i, ít ra là cho ??n lúc n? ra ».

The Economist: M?t chính quy?n M? chia r? sau b?u c? gi?a k?

Là tu?n báo t?i th? N?m 08/11/2018 m?i lên khuôn, t?c là hai hôm sau cu?c b?u c? gi?a k? t?i M?, t? The Economist ?ã giành trang bìa cho s? ki?n này. Trên b?c ?nh v? t?ng th?ng M? Donald Trump trên l?ng m?t con l?a, bi?u t??ng c?a ??ng Dân Ch? M?, nh?ng ng??i l?i h??ng v? phía sau, tu?n báo Anh ch?y t?a ng?n g?n Where’s next ? – S?p t?i ?ây s? ra sao ?

Trong bài phân tích trang trong, The Economist nh?n ??nh r?ng « Cu?c b?u c? gi?a k? ?ã t?o ra m?t chính quy?n b? chia c?t trên m?t ??t n??c b? chia c?t ».

??i v?i t? báo Anh, ít ra là l?n này, k?t qu? ???c d? ?oán th?c s? x?y ra. ??ng Dân Ch? chi?m H? Vi?n, và s? cho phép giám sát m?t s? vi?c làm c?a Nhà Tr?ng. ??ng C?ng Hòa thì gi? ???c Th??ng Vi?n   v?i ?a s? l?n h?n – giúp cho các quy?t ??nh b? nhi?m c?a t?ng th?ng ???c thông qua d? dàng h?n.

C? hai bên ??u tuyên b? th?ng l?i, nh?ng th?c t? cho th?y là m?t qu?c gia t?ng b? chia r? gi? ?ây có m?t chính ph? b? chia c?t, v?i ??ng Dân Ch? n?m H? Vi?n, ??i l?p v?i ??ng C?ng Hòa và t?ng th?ng Trump trong các c? ch? khác.

?i?u này, theo The Economist, s? làm cho n??c M? khó ?i?u hành h?n trong m?t t??ng lai g?n.

Quy?n th?a k? Johnny Halliday: Toàn b? các con không ???c gì ?

Trên trang bìa, và trong m?t h? s? 12 trang, t?p chí L’Obs ?ã t?p trung nói v? « Chuy?n trinh thám v? th?a k? di s?n » c?a Johnny Hallyday. T?p chí nh? r?t thích thú vì có ???c m?t cu?c ph?ng v?n « ??c quy?n » n? ký gi? Léna Lutaud c?a t? Figaro, ng??i ?ã vi?t m?t quy?n sách v? chuy?n dài nhi?u t?p ?áng bu?n này.

Có th? tóm t?t câu chuy?n này nh? sau: Di chúc mà c? ca s? Pháp ?? l?i d??ng nh? không ??n thu?n là ?? tru?t quy?n th?a k? c?a các ??a con ??u tiên c?a Johnny là David và Laura, mà là ch? y?u là ?? cho bà v? c?a Laetitia ‘tránh ???c thu?’. Suy ?oán này, theo Lutaud, l?i càng có lý h?n khi Laetitaa ?ã n?m ???c m?t n?a gia s?n c?a Johnny.

Ng??i ta c?ng ???c bi?t là Jade và Joy, hai ng??i con gái nuôi c?a Laetitia và Johnny c?ng không nh?n ???c gì c?, vì b?n di chúc M? c?a Johnny không cho hai cô bé này b?t k? m?t tài s?n nào, c?ng nh? ??i v?i Laura và David.

Theo Lutaud thì T? Pháp n??c Pháp s? quy?t ??nh : « Ngày 30/11 này, tòa án Nanterre, n?i David và Laura n?p ??n ki?n, s? cho bi?t là ngành T? Pháp c?a Pháp có th?m quy?n phán xét v? th?a k? gia tài này hay không trong b?i c?nh Johnny, v?n th??ng trú t?i Los Angeles, ?ã l?p di chúc th?a k? theo lu?t c?a M?.

Tòa án Nanterre ?ã t?m th?i cho phong t?a t?m th?i tài s?n bên Pháp c?a c? ca s?, hai ngôi nhà ? Marnes-la-Coquette (ngo?i ô Paris) và ? Saint-Barth, và c? tác quy?n… N?u tòa án Pháp quy?t ??nh th? lý h? s? này thì ?ây s? là m?t v? xét x? l?n c?a th?p niên này.

Ng??i Pháp còn có th? ?n chung v?i nhau hay không

Trang bìa c?a t?p chí L’Express và h? s? chính tu?n này ???c dành cho m?t v?n ?? xã h?i, xu?t phát t? vi?c ngày nay ng??i Pháp có nh?ng v? ch? ?? ?n u?ng r?t khác nhau.T?a chính th?y trên trang bìa r?t dài và r?t hóm h?nh : « Không gluten, không th?t, không s?a, không r??u…, to ti?ng trên bàn ?n (và nh?c ??u trong nhà b?p).

Bài vi?t c?a l’Express nêu b?t l?i thú nh?n c?a Sophie, m?t n? nhân viên làm vi?c trong ngành qu?ng cáo, gia ?ình ch? có 4 ng??i : hai v? ch?ng và hai ??a con. Th? nh?ng khi cu?i tu?n c? nhà ?n chung thì qu? là m?t bài toán nan gi?i, nh? l?i gi?i thích c?a Sophie : « Ch?ng tôi thì thích ?n th?t ??, còn tái. Tôi thì ?n th?c ?n bio (s?ch), con gái tôi thì thích th?t tr?ng, con trai tôi thì ?n chay (rau qu?)… »

Nh?ng ch? ?? ?n u?ng khác nhau ?ó, kèm theo thái ?? kiên quy?t không thay ??i, ?ã khi?n cho nh?ng b?a ?n t?i trong nhà bi?n thành nh?ng ??u tr??ng, t? ?ó làm d?y lên câu h?i : « Li?u chúng ta còn có th? ng?i ?n chung v?i nhau hay không ».

 
R?t ti?c, th?i h?n k?t n?i ?? h?t.