Nghe T?i n?p Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Th?ng tin 12/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Ph?n còn l?i c?a ch??ng trình 12/11 13h17 GMT
?? khai thác h?t n?i dung truy?n th?ng ?a ph??ng ti?n, b?n ph?i có ph?n b? tr? Flash trong trình duy?t c?a b?n. ?? có th? k?t n?i, b?n ph?i kích ho?t các cookie trong tham s? trình duy?t c?a b?n. ?? l??t web nhanh nh?t, website RFI t??ng thích v?i nh?ng trình duy?t sau ?ay : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..

M?t th? k? sau ?? nh?t Th? chi?n, tình hình chau ?u l?i ??áng lo?

M?t th? k? sau ?? nh?t Th? chi?n, tình hình chau ?u l?i ??áng lo?
 
Qu?c k? Pháp, Liên Hi?p Chau ?u và ??c tung bay t?i pháo ?ài Douaumont, g?n Verdun, ngày 7/11/2018, n?i Pháp chu?n b? l? k? ni?m 100 n?m ngày k?t thúc Th? chi?n th? nh?t. REUTERS/Christian Hartmann

Ngày 11/11/2018, ?úng 100 n?m sau ngày Th? chi?n th? nh?t k?t thúc, m?t bu?i l? long tr?ng ???c t? ch?c t?i Kh?i Hoàn Môn, Paris, v?i h?n 80 nguyên th? tham d?. M?t tu?n tr??c ?ó, t?ng th?ng Emmanuel Macron lên ???ng kinh lý chi?n tr??ng x?a, vinh danh chi?n s? b? mình vì n??c Pháp, nh?ng không ca ng?i dân t?c ch? ngh?a c?c ?oan và c?ng tránh làm bu?n lòng dân ??c. Tr??c ?ó, t?ng th?ng Pháp có m?t l?i tuyên b? báo ??ng : chúng ta ?ang s?ng ? m?t th?i k? nh? gi?a hai cu?c th? chi?n.

?âu là nh?ng ?i?m t??ng ??ng ?áng lo ?

RFI ??t câu h?i v?i giáo s? Lê ?ình Thông, khoa bang giao qu?c t?, ??i h?c Paris-Nanterre.

RFI : ??u tháng 11/2018, t?ng th?ng Emmanuel Macron cho r?ng : ‘‘Chúng ta ?ang s?ng trong m?t th?i k? gi?ng nh? gi?a hai cu?c th? chi?n’’. Giáo s? nh?n ??nh ra sao v? ý ki?n này ?

GS Lê ?ình Thông : T? ngày 04 ??n 10/11/2018, t?ng th?ng Emmanuel Macron phát ??ng tu?n l? k? ni?m 100 n?m k?t thúc Th? chi?n th? nh?t. Nhân l? khai m?c tri?n lãm v? Georges Clémenceau, ông Macron cho r?ng ‘‘chúng ta ?ang s?ng trong m?t th?i k? gi?a hai cu?c th? chi?n’’. Ông Clémenceau, t?ng ???c m?nh danh là Hùm Xám Th? chi?n (Le Tigre), ??m nh?n ch?c v? th? t??ng d??i th?i t?ng th?ng Henri Poincaré. Trong khuôn kh? Hòa H?i Paris, ông coi n??c ??c b?i tr?n là k? thù không ??i tr?i chung.

T?ng th?ng Macron ??a ra nh?n ??nh này trong b?i c?nh nhi?u ??ng c?c h?u giành th?ng l?i trong các cu?c b?u c? t?i châu Âu. T?i hai n??c Áo và Ph?n Lan, ??ng c?c h?u ??u tham gia chính ph?. Tháng 09/2017, ??ng c?c h?u AFD (Alternative pour l’Allemagne, t?m d?ch : ??i pháp cho n??c ??c) có s? ??i bi?u ??ng hàng th? hai trong Qu?c h?i ??c. T?i Pháp, t? n?m 1988, ??ng c?c h?u Front National (nay là Rassemblement National) th?ng l?i v?i t? l? ???c b?u là hai con s? trong các cu?c b?u c? t?ng th?ng. T?i ?an M?ch, Hungari, Th?y ?i?n, Hòa Lan, các ??ng c?c h?u ??u ??ng th? hai ho?c th? ba trong các cu?c b?u c? Qu?c h?i.

S? gia t?ng c?a khuynh h??ng c?c h?u t?i châu Âu t?ng x?y ra d??i th?i Hitler lên c?m quy?n ? ??c, cùng m?t l??t n??c Ý Phát xít d??i th?i Mussolini và Liên minh c?c h?u (Ligue d’extrême droite) t?i Pháp. Các chính ??ng này th?ng l?i là nh? cu?c kh?ng ho?ng kinh t? toàn c?u vào n?m 1929 khi?n n?n th?t nghi?p lan tràn.

T? n?m 2008, Liên Hi?p Âu Châu ph?i ???ng ??u v?i cu?c kh?ng ho?ng kinh t? và tài chánh, t? l? th?t nghi?p cao. ?ây là môi tr??ng thu?n l?i ?? phe c?c h?u th?a n??c ??c th? câu.

RFI : Th?i k? hi?n nay có ?i?m nào t??ng ??ng v?i th?i k? gi?a hai cu?c th? chi?n ?

GS Lê ?ình Thông: Tình hình kinh t? c?a n??c ??c vào n?m 1939 x?u h?n bao gi? h?t. Vi?c th?c hi?n k? ho?ch b?n n?m ?òi h?i ph?i có tín d?ng trong khi n? n?n ch?ng ch?t. Hitler ??a ra ch? tr??ng ‘‘Chính tr? tr??c h?t’’. ??o lu?t ngày 15/06/1939 c?i t? Reichsbank, bi?n ngân hàng phát hành c?a ??c tr? thành công c? chính sách kinh t? do Hitler tr?c ti?p ?i?u khi?n.

Vào n?m 1930 có 348 000 ng??i n??c ngoài t?i ??c, ph?n l?n ??n t? ?ông Âu. Nhi?u công nhân Ba Lan tìm công ?n vi?c làm t?i các nhà máy than ?á, s?t thép t?i Lorraine (Pháp), t?i Ruhr n??c ??c và t?i Midlands ? Anh. N?m 1939, con s? ng??i Do Thái nh?p c? ??c lên t?i 1,45 tri?u.

T? n?m 1918 d?n 1930, có kho?ng 9,2 tri?u ng??i t? ?ông Âu sang l?p nghi?p ? Tây Âu. Hitler ban hành chính sách thanh l?c ch?ng t?c (purification ethnique). Có t?i 67% ng??i nh?p c? b? coi là không có ngu?n g?c "ch?ng t?c ??c".

Vào n?m 1939, s? ng??i th?t nghi?p t?i ??c là 400 ngàn ng??i. Hitler áp d?ng chính sách kinh t? c?a kinh t? gia Keynes nh?m tài tr? công phí. Tháng 5/1933, Hitler ra l?nh gi?i tán các nghi?p ?oàn, t?ng thu? l?i th?c. Các gia ?ình có thu nh?p th?p gi?m tiêu th? bánh mì 44%, tiêu th? tr?ng gi?m 41%. Nazi c?i thi?n ??i s?ng c?a gi?i th? thuy?n nên thu hút ???c s? ?ng h? c?a gi?i này. Tháng 10/1936, Goering ??a ra kinh t? k? ho?ch.

So sánh v?i Âu châu hi?n nay, ??ng c?c h?u hi?n n?m ?u th?. Trong b?u c? Qu?c h?i t?i Áo, ??ng c?c h?u chi?m h?n 25% gh? t?i qu?c h?i. T?i ?an M?ch và Ý, phe c?c h?u chi?m ???c h?n 20% s? ??i bi?u. T?i các n??c Hungari, Lettonie, Ph?n Lan và Slovaquie phe c?c h?u ??u th?ng th?.

T?i ??c, 10 n?m tr??c, phe c?c h?u ch? ??t ???c k?t qu? khiêm t?n là 2% trong các cu?c b?u c?, ngày nay lên t?i 12,6%. T?i Ba Lan, phe c?c h?u c?ng ?ang th?ng th?.

Hi?n t??ng này có nguyên nhân kinh t?, s? ng??i th?t nghi?p gia t?ng. Ngoài ra, kh?ng ho?ng di dân (crise migratoire) tr? thành ?? tài tranh c? cho các ??ng c?c h?u. Theo GS Jacques Rupnik gi?ng d?y t?i H?c vi?n Chính tr? h?c Paris, c? tri t?i các n??c lo ng?i làn sóng nh?p c? s? thu hút công ?n vi?c làm c?a h?. Phe c?c h?u khai thác kh?ng ho?ng nh?p c?, ??a ra ch? ngh?a qu?c gia c?c ?oan.

RFI : N?n th?t nghi?p t?i ??c là ti?n ?? ??a Hitler lên c?m quy?n vào n?m 1933. Ph??ng cách gi?i quy?t th?t nghi?p c?a Hitler d??ng nh? hi?n ???c các ??ng c?c h?u t?i châu Âu khai thác h?u thu hút phi?u b?u. Chính sách nhân d?ng c?a Hitler c? th? ra sao ?

GS Lê ?ình Thông : Ch? trong th?i gian ng?n, Hitler ?ã gi?i quy?t ???c n?n th?t nghi?p, ki?m ch? l?m phát, v?c d?y kinh t?. Giáo s? John Kenneth Galbraith t?ng gi?ng d?y t?i Harvard ?ã gi?i thích hi?n t??ng này nh? sau : ‘‘Chính sách kinh t? c?a Hitler g?m vi?c phát hành công trái, l?y ti?n m? r?ng h? th?ng h?a xa, ?ào kênh, m? xa l?. Ngay t? th?p niên 30, n??c ??c b??c sang toàn d?ng, ki?m soát soát ???c l??ng b?ng và giá c?.’’

Hitler khai thác ý ki?n c?a kinh t? gia Gottfried Feder có khuynh h??ng bài Do Thái. Tháng 10/1919, Hitler nói v? n? công t?i Munich trong m?t ti?m cà phê ch? có vài ng??i nghe. Hitler ?ã ti?p t?c khai thác ?? tài này tr??c công chúng m?i ngày thêm ?ông, trong b?i c?nh l?m phát phi mã khi?n ??i s?ng ngày càng khó kh?n. Kh?ng ho?ng ngân hàng t?i ??c, Áo lan sang n??c M? tr??c khi x?y ra kh?ng ho?ng tài chánh vào n?m 1929. Hitler cho r?ng vi?c t?o ti?n t? t? con s? không là m?t ho?t ??ng hình s?.

S? gia M? John Garraty nh?n ??nh t? n?m 1933, Hitler t?n công n?n th?t nghi?p b?ng cách t?o ?i?u ki?n ?? khu v?c t? phát tri?n thông qua tài tr?, gi?m thu?, khuy?n khích tiêu th? b?ng cách c?p tín d?ng, th?c hi?n các công trình c?u ???ng m?t cách quy mô. Hitler ?ã v?c d?y kinh t? ??c, gi?m s? th?t nghi?p t? 5 tri?u ng??i vào n?m 1932 xu?ng 400 ngàn vào n?m 1938.

Chính sách nhân d?ng c?a Hitler ???c Haider, lãnh t? Liên minh vì T??ng lai n??c Áo (BZÖ) dùng làm chiêu bài v?n ??ng tranh c?.

RFI : B?i c?nh chính tr? hi?n nay nh?c l?i m?t l?i c?nh báo c?a John Maynard Keynes. Ph?i ch?ng nh?n ??nh c?a Keynes v?n còn tính th?i s? ?

GS Lê ?ình Thông : Kinh t? gia ng??i Anh John Maynard Keynes trong s? các lý thuy?t gia kinh t? có ?nh h??ng nh?t trong th? k? XX. N?m 1919, ông so?n tác ph?m ‘‘Các h?u qu? kinh t? c?a hòa bình’’. Ông là ??i bi?u chính th?c c?a Anh tham gia H?i ngh? Paris ch?m d?t ngày 07/06/1919. Ông ch?ng l?i hòa ??c Versailles, ??ng th?i ch? trích quan ?i?m c?a chính ph? Anh, áp ??t nh?ng bi?n pháp áp d?ng t?i ??c th?i h?u chi?n và n?n l?m phát c?a th? t??ng Churchill ??a ??n kh?ng ho?ng kinh t? t?i Anh, vi?c phá giá ??ng b?ng Anh vào n?m 1924.

Ông ?? cao kinh t? nhân (homo oeconomicus), thay vì ch? ??a trên s? c?u t?ng quát. Ông ch? tr??ng hòa gi?i v?i n??c ??c, thay vì tr?ng ph?t, thông qua các bi?n pháp :

- th??ng ngh? v?i ??c, thay vì quy?t ??nh ??n ph??ng ;

- n??c ??c ph?i ch?u s? ti?n b?i th??ng chi?n tranh quá cao ;

- tình tr?ng oán h?n s? tác h?i ??n t??ng lai.

RFI : GS có th? cho bi?t khuy?n ngh? c?a Keynes có ???c các n??c ??ng minh có ???c ‘‘bên th?ng cu?c’’ Anh, Pháp nghe theo không ?

GS Lê ?ình Thông : ?i?u 232 hi?p ??c Versailles (1919) quy ??nh ??c và các n??c ??ng minh c?a ??c ph?i ch?u trách nhi?m v? m?i t?n th?t và thi?t h?i c?a bên th?ng cu?c. Vì không có kh? n?ng tr? n?, bên th?ng cu?c v? l?i ??a lý châu Âu, nhi?u n??c b? c?t ??t.

L?ch trình tr? n? do Luân ?ôn công b? ngày 5/5/1921 ?n ??nh s? n? lên t?i 132 t? ??ng Mark, g?p 300% t?ng s?n l??ng c?a ??c vào n?m 1913. S? gia Sally Marks cho r?ng trong s? này, 80 t? Mark hoàn toàn không ch?ng minh ???c.

T? 1920 ??n 1932, ??c tr? ???c 20 t? Mark vàng, thông qua k? ho?ch Dawes (1934), s? còn l?i ???c tính b?ng than ?á và các hóa ch?t. Theo s? gia John Gimbel, bên th?ng cu?c ?ã t??c ?o?t s? thành th?o v? k? thu?t và khoa h?c c?a ??c.

Vì t?ng th?ng Macron ch? nói ??n th?i k? gi?a hai th? chi?n, tôi s? không ?? c?p ??n món n? 20 t? ??ng Reichsmark mà ??c ph?i tr? cho bên th?ng cu?c sau Th? chi?n th? hai, theo các quy ??nh c?a H?i ngh? Potsdam ngày 17/07/1945. ?ó là ch?a k? ??n hình th?c lao ??ng s?a sai. H?n 4 tri?u ng??i ??c b? c??ng bách lao ??ng t?i Liên Xô, Pháp, Anh và B?.

RFI : Quan ?i?m c?a De Gaulle v? vi?c thành l?p c?ng ??ng Âu châu ???c rút ra t? bài h?c sau hai cu?c th? chi?n. Quan ?i?m này có còn thích h?p v?i hi?n tình châu Âu ?

GS Lê ?ình Thông : Ch?u ?nh h??ng c?a Jean Monnet, t??ng De Gaulle ch? tr??ng thành l?p c?ng ??ng châu Âu ?? b?o ??m hòa bình. Vào n?m 1957, t??ng De Gaulle cho r?ng vi?c m? r?ng th? tr??ng lao ??ng t?i Pháp s? ??a ??n tình tr?ng m?t quân bình. De Gaulle còn ??a ra nhi?u ??nh h??ng khác n?a, trong s? có vi?c thành l?p m?t châu Âu ch? g?m 6 n??c : Pháp, ??c, Anh, Ý, Hòa Lan, B? và Luxembourg.

N??c Anh ghi nh?n 427 ngàn di dân ??n t? các n??c thành viên m?i c?a Liên Hi?p Châu Âu, trong s? có 260 ngàn ng??i Ba Lan. T? 2004, 2 tri?u ng??i Ba Lan sang n??c Anh sinh s?ng. Ngoài ra còn ph?i k? ??n nh?ng ng??i nh?p c? ??n t? ??a Trung H?i.

N??c Pháp có 5 tri?u 300 ngàn ng??i nh?p c?, sinh s?n thêm 6 tri?u 700 con cháu, chi?m 19% dân s?. Trong ?ó, 4 tri?u 900 ngàn là ng??i B?c Phi, chi?m t? l? 41%.

S? ng??i nh?p c? vào n??c ??c là 20,5%, v?i 16 tri?u 500 ngàn ng??i, trong ?ó 9 tri?u 700 ngàn ng??i có qu?c t?ch ??c.

S? ng??i nh?p c? ?áng k? này cho th?y l?i c?nh báo c?a t??ng De Gaulle là có c? s?, nh?m ng?n c?n không cho các ??ng c?c h?u có c? h?i phát tri?n.

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. trang sau >
  6. trang cu?i >
Các ch??ng trình
 
R?t ti?c, th?i h?n k?t n?i ?? h?t.