Nghe T?i n?p Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Th?ng tin 12/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Ph?n còn l?i c?a ch??ng trình 12/11 13h17 GMT
?? khai thác h?t n?i dung truy?n th?ng ?a ph??ng ti?n, b?n ph?i có ph?n b? tr? Flash trong trình duy?t c?a b?n. ?? có th? k?t n?i, b?n ph?i kích ho?t các cookie trong tham s? trình duy?t c?a b?n. ?? l??t web nhanh nh?t, website RFI t??ng thích v?i nh?ng trình duy?t sau ?ay : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..
QU?C T?

Brazil: Bolsonaro và s? tr? l?i c?a ch? ?? ??c tài ?

media Ng??i ?ng h? ?ng viên c?c h?u Jair Bolsonaro ?n m?ng chi?n th?ng, Sao Paulo, Brazil October, ngày 28/10/2018. REUTERS/Nacho Doce

Jair Bolsonaro, m?t c?u s? quan quân ??i, ?ng viên c?a ??ng c?c h?u Xã H?i T? Do (Partido Social Liberal, PSL), ?ã tr? thành t?ng th?ng tân c? Brazil, sau khi giành ???c 55,13% s? phi?u t?i vòng hai b?u c? t?ng th?ng ngày 28/10/2018, v??t qua ?ng viên cánh t? Fernando Haddad (44,87%). Li?u xã h?i Brazil có tr? l?i th?i k? ??c tài hay không ? T?i sao ng??i dân Brazil b?u m?t ?ng viên c?c h?u ? RFI ti?ng Vi?t t?ng h?p m?t s? bài nh?n ??nh (Le Monde, Challenges, Atlantico) v? v?n ?? này.

Nh?ng v? tai ti?ng tham nh?ng trong chính quy?n ti?n nhi?m cánh t? ?ã giúp ông Bolsonaro c?ng c? uy tín. ??i th? Fernando Haddad, thu?c ??ng Lao ??ng, dù t? ra gi? kho?ng cách v?i t?ng th?ng Lula l?ng l?y m?t th?i, nh? không ??n th?m ông Lula ? nhà tù n?a, v?n không thuy?t ph?c ???c s? c? tri không còn tin vào ng??i hùng ngày tr??c. Ngoài ra, ông Fernando Haddad ?ã không t?p h?p ???c s? ?ng h? c?a ??ng Dân Ch? Lao ??ng c?a ông Ciro Gomes, ?ng viên th? ba trong cu?c b?u c? t?ng th?ng Brazil.

Ngay sau khi Bolsonaro chính th?c th?ng c?, ngày 29/10/2018, t? ch?c Human Rights Watch (HRW) ?ã kh?n c?p kêu g?i “b?o v? các quy?n” dân ch? c?a Brazil. Giám ??c HRW khu v?c châu M?, José Miguel Vivanco, kh?ng ??nh “?oàn k?t v?i h? (ng??i dân Brazil) ?? ??u tranh ch?ng l?i b?t k? ý ?? nào làm suy y?u các quy?n dân ch? và th? ch? mà Brazil ?ã xây d?ng ???c t? ba th?p k? nay”.

Quân ??i tham gia chính ph? c?a t?ng th?ng tân c? Bolsonaro

Tuy nhiên, nh?ng ng??i ?ng h? Jair Bolsonaro hy v?ng t?ng th?ng tân c? mang l?i “m?t n??c Brazil không tham nh?ng” vì trong su?t 30 n?m làm dân bi?u, tay ông không “nhúng chàm” b?t k? nghi án tham nh?ng nào. Tuy nhiên, n?a còn l?i lo s? “Bolsonaro s? thi?t l?p m?t ch? ?? theo ki?u phát xít ??c”. ?i?u này ???c nhà s? h?c Maud Chirio, chuyên gia v? Brazil, kh?ng ??nh khi tr? l?i báo Le Monde (25/10/2018).

Khi v?n ??ng tranh c?, ông Bolsonaro d? tính t?ng g?p ?ôi s? th?m phán ?? nh?ng ng??i ch?ng ??i s? tr? thành thi?u s? trong Tòa Án T?i Cao Liên Bang, nh? v?y s? không ng?n c?n vi?c s?c l?nh c?a t?ng th?ng ???c thông qua. Theo s? gia Maud Chirio, ông Bolsonaro có t? t??ng chính tr? c?c h?u h?n c? ch? ?? quân s? n?m 1964. Ông s? thi?t l?p m?t ch? ?? theo “ki?u phát xít ??c”, s?n sàng s? d?ng b?o l?c nhi?u h?n, ch?t chóc h?n c? th?i k? ??c tài quân s? và không th?a hi?p v?i các th? ch? dân ch?.

Th?c v?y, theo báo Le Monde (26/10/2018), “??ng sau cái bóng c?a Jair Bolsonaro, gi?i quân s? ?ang ph?c kích” ?? xu?t hi?n trong tân n?i các chính ph?. N?i ti?ng v?i khuynh h??ng c?c h?u, h? thu?c “Nhóm Brasilia”, thân c?n v?i ông Bolsonaro. Tr??c h?t ph?i k? ??n ng??i cùng danh sách tranh c? v?i ?ng viên c?c h?u, và s? tr? thành phó t?ng th?ng Brazil là t??ng ngh? h?u Hamilton Mourão.

Ti?p theo là ??i t??ng Augusto Heleno có th? tr? thành b? tr??ng Qu?c Phòng. T?ng là ch? huy nhi?m v? gìn gi? hoà bình c?a Liên Hi?p Qu?c t? 2004-2005 ? Haiti, n?i nhi?u toán quân c?a ông b? nghi ng? ph?m t?i xâm h?i tình d?c, t??ng Heleno ?ng h? vi?c s? d?ng các tay súng b?n t?a ?? tri?t h? các b?ng ??ng buôn bán ma túy.

Ng??i th? ba là t??ng Oswaldo Ferreira, ???c coi là “??u não” c?a Bolsonaro v? m?t h?u c?n và c? s? h? t?ng, và có th? tr? thành b? tr??ng b? Giao Thông. Ông n?i ti?ng v?i kinh nghi?m xây tuy?n ???ng BR-163 xuyên r?ng Amazon t? b?c xu?ng nam.

M?t nhân v?t quan tr?ng khác, t??ng Aléssio Ribeiro Souto, có th? tr? thành b? tr??ng Giáo D?c. Quan ?i?m c?a ông v? giáo d?c r?t ??c bi?t, nh?m vào vi?c “thi?t l?p s? th?t v? ch? ?? 1964”, giai ?o?n ???c b?t ??u b?ng cú ??o chính và ghi d?u ?n cho ??n n?m 1985 v?i nhi?u hình th?c nh? ki?m duy?t, tra t?n và b?t b? tùy ti?n, nh?ng ông l?i t? ch?i g?i ?ó là “ch? ?? ??c tài”. V?i quy?t tâm “xem l?i k? l??ng th? m?c c?a các tr??ng”, ông còn mu?n xoá b? “t? t??ng cánh t?”, mà theo ông, ?ang làm ô u? tr??ng h?c.

C?i m? v? kinh t?, m?nh tay v? phong t?c và tr?t t? xã h?i

Li?u ch??ng trình c?a Jair Bolsonaro có ?áng lo hay không ? Tr? l?i trang Challenge (27/10/2018), ông Christophe Ventura, chuyên gia v? Nam M? thu?c Vi?n Quan h? Qu?c t? và Chi?n l??c (IRIS), cho r?ng ?ó là m?t ch??ng trình h?n h?p g?m nhi?u ?? xu?t pha tr?n.

M?t m?t, ng??i ta nh?n th?y s? liên t?c trong các c?i cách ???c chính quy?n t?ng th?ng ti?n nhi?m Michel Temer thông qua. Ch??ng trình c?a ông Bolsonaro h??ng ??n t? do v? m?t kinh t? v?i kh? n?ng t? nhân hóa m?t s? doanh nghi?p Nhà N??c. Ông mu?n gi?m m?nh chi tiêu công và t?o ?i?u ki?n cho ??u t? n??c ngoài vào Brazil. Ch??ng trình c?a ông ?áp ?ng các yêu c?u c?a th? tr??ng tài chính, ?i?u ch?nh các h? th?ng xã h?i, trong ?ó có ch? ?? h?u trí. Riêng v? m?t kinh t?, theo nhà nghiên c?u Christophe Ventura, trái v?i nh?ng gì ng??i ta v?n ngh?, ông Bolsonaro s? không ?i theo ?úng ???ng l?i c?a gi?i quân s? trong th?p niên 1960-1970, nh?ng ng??i ???c cho là theo dân t?c ch? ngh?a trong l?nh v?c kinh t?.

Ng??c l?i, ông cho th?y rõ ?i theo h??ng ch? ?? ??c tài liên quan ??n phong t?c và tr?t t?. ?i?u này ???c th? hi?n qua vi?c ch?n t??ng Hamilton Mourão vào v? trí phó t?ng th?ng. Nh?ng ph?i nói là t?ng th?ng Michel Temer ?ã chu?n b? s?n tình th? cho ng??i k? nhi?m Bolsonaro. D??i th?i ông Temer, gi?i quân s? ?ã có ??t hành ??ng. Ví d? b? Qu?c Phòng và b? Công An do gi?i quân s? n?m gi?. ?ây là tr??ng h?p ch?a t?ng có k? t? khi ch?m d?t ch? ?? ??c tài.

Truy?n thông ph??ng Tây c?nh báo v? m?i nguy hi?m c?a ch? ngh?a dân túy “theo ??c qu?c xã”, th?m chí là n?n dân ch? c?a Brazil ??n h?i cáo chung sau nhi?u th?p k? c?m quy?n c?a ??ng Lao ??ng.

Ng??i dân Brazil ?ng h? Bolsonaro vì mu?n ch?m d?t tình tr?ng t?i ph?m

Báo chí ph??ng Tây th??ng xuyên ??ng t?i nh?ng l?i cáo bu?c Bolsonaro là m?t ng??i “phân bi?t ch?ng t?c - phát xít - kì th? ng??i ??ng tính - kì th? ph? n? - theo khuynh h??ng b?o th? C? ??c giáo”. Tuy nhiên, nhà nghiên c?u ??a-chính tr? Alexandre del Valle, khi tr? l?i trang Atlantico (26/10/2018), nh?n m?nh m?t ?i?m ít ???c báo chí ph??ng Tây nh?c ??n là ph?n l?n trong s? 30 ??ng chính tr? Brazil, gi?i kinh doanh, th? tr??ng ch?ng khoán, nhi?u c?u th? n?i ti?ng nh? Ronaldinho, Cafu, Rivaldo, Lucas, ho?c ngay c? các nhà th? Tin lành Phúc âm ??y quy?n l?c và các th?m phán, ??u ??ng lo?t bác ??ng Lao ??ng và giúp dân bi?u Jair Bolsonaro chi?m ?u th?.

Báo chí ph??ng Tây c?ng không nh?c ??n s? chán n?n c?a ng??i dân Brazil v? tình tr?ng T? pháp b?t l?c tr??c các b?ng ??ng t?i ph?m, buôn bán ma túy… d??i th?i ??ng Lao ??ng c?m quy?n. Trong cu?n “B?n ?? b?o l?c 2018” do Vi?n Nghiên c?u Kinh t? ?ng d?ng và Di?n ?àn An ninh Công c?ng Brazil ??ng xu?t b?n, t? n?m 2011 ??n 2015, có ít nh?t 300.000 n?n nhân b? ch?t vì b?o l?c, nh? v?y có kho?ng 160 ng??i ch?t m?i ngày, c? 9 phút có m?t ng??i ch?t. Ch? riêng n?m 2017, có 64.000 v? ám sát. Con s? k? l?c này bi?n qu?c gia ?ang tr?i d?y thành m?t trong nh?ng n??c b?o l?c nh?t th? gi?i.

Nhi?u c?u th? Brazil n?i ti?ng th? gi?i ?ng h? Bolsonaro. Ronaldinho b?u cho ?ng viên c?c h?u v?i lý do “vì m?t n??c Brazil t?t h?n, tôi mong mu?n hòa bình, an ninh và m?t ng??i nào ?ó mang l?i ni?m vui cho chúng tôi”. Rivaldo, Qu? bóng Vàng n?m 1999, và c?u th? Lucas Moura gi?i thích l?a ch?n c?a h? trên m?ng xã h?i r?ng “Jair Bolsonaro là ?ng viên lý t??ng cho ??t n??c chúng ta”.

Ngoài ra, còn ph?i nh?c ??n m?t b? ph?n ng??i dân Brazil m? ??o thu?c t?ng l?p bình dân, luôn g?n li?n v?i nh?ng giá tr? c?a C? ??c giáo mà nh?ng ng??i theo ch? ngh?a Mac c?a ??ng Lao ??ng không ng?ng phá v?, trong v?n ?? hôn nhân ??ng tính, n?o phá thai, ng??i ??ng tính… Các nhà th? Tin lành Phúc âm này ??i di?n cho 35% ng??i dân Brazil nên ?óng m?t vai trò quan tr?ng giúp ông Bolsonaro chi?m ?u th? trong c?ng ??ng g?n bó v?i C? ??c giáo.

Nhà nghiên c?u Alexandre del Valle cho r?ng hi?n khó có th? ?ánh giá t?ng th?ng tân c? Bolsonaro theo “ch? ngh?a phát xít ??c”. Chính ông r?i quân ??i vì không ??ng tình v?i c?p trên, sau ?ó tham gia nhi?u ??ng phái khác nhau tr??c khi tr? thành th? l?nh c?a ??ng Xã h?i T? Do (PSL). V? ch? ?? ??c tài quân s?, hi?n m?i ch? h?n ch? ? nh?ng phát bi?u gay g?t, r?t ph? bi?n ? Brazil, Chilê ho?c Achentina, dù gây s?c nh?ng l?i ???c vài tri?u công dân M? La-tinh h??ng ?ng.

Cu?ng chu? ?ê?
 
R?t ti?c, th?i h?n k?t n?i ?? h?t.