Nghe T?i n?p Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Th?ng tin 12/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Ph?n còn l?i c?a ch??ng trình 12/11 13h17 GMT
?? khai thác h?t n?i dung truy?n th?ng ?a ph??ng ti?n, b?n ph?i có ph?n b? tr? Flash trong trình duy?t c?a b?n. ?? có th? k?t n?i, b?n ph?i kích ho?t các cookie trong tham s? trình duy?t c?a b?n. ?? l??t web nhanh nh?t, website RFI t??ng thích v?i nh?ng trình duy?t sau ?ay : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..
QU?C T?

Pascal Lamy : ''WTO c?n ti?p t?c t?n t?i, cho dù kh?ng có Donald Trump''

media Tr? s? WTO t?i Genève. Flickr/ Creative Commons

Ngày 30/08/2018, t?ng th?ng Hoa K? tung ra ?e d?a s? rút kh?i T? Ch?c Th??ng M?i Th? Gi?i (WTO), n?u các ?òi h?i c?i cách c?a Washington không ???c th?a mãn.

Cho ??n nay, nhi?u ?e d?a t??ng r?t khó tin, nh? ??n ph??ng ?ánh thu? hàng ch?c t? hàng hóa Trung Qu?c, ?ã ???c Donald Trump th?c thi. Th? nh?ng, WTO là m?t ??nh ch? th??ng m?i r?t có l?i cho n??c M?, ?ã ???c chính Hoa K? cùng c?ng ??ng qu?c t? dày công xây d?ng. RFI gi?i thi?u nh?n ??nh c?a c?u t?ng giám ??c T? Ch?c Th??ng M?i Th? Gi?i Pascal Lamy, v?i tu?n báo Le Point (1), v? ch? ?? này.

Le Point : T?ng th?ng Trump, hôm 30/08, tuyên b? Hoa K? có th? rút kh?i T? Ch?c Th??ng M?i Th? Gi?i. C? th? là ông ?y nói : « N?u h? không l?p l?i tr?t t?, tôi s? rút kh?i WTO ». Ông ngh? gì v? nh?ng l?i l? này ?

Pascal Lamy : Có th? ??a ra hai cách gi?i thích v? tuyên b? c?a Trump. C?ng có ngh?a là c?n ph?i chu?n b? cho hai k?ch b?n. Th? nh?t là có th? ông ta th?c s? mu?n rút n??c M? kh?i WTO, gi?ng nh? ?ã t?ng làm v?i Th?a thu?n Khí h?u Paris. Nói m?t cách chung h?n, Donald Trump d??ng nh? ch? tr??ng th? tiêu m?i ??nh ch? qu?c t? nào gi?i h?n ch? quy?n c?a Hoa K?, ?? tr? l?i v?i các quan h? song ph??ng. V? ph??ng di?n th??ng m?i qu?c t?, ?ó là thuy?t tr?ng th??ng (mercantilisme) (2). Xu?t kh?u muôn n?m, ?? ??o nh?p kh?u ! Theo ch? thuy?t này, thì th??ng m?i là v?n ?? t??ng quan s?c m?nh gi?a các qu?c gia, ch? không ph?i là vi?c t?i ?u hóa các h? th?ng s?n xu?t, tùy theo các l?i th? so sánh gi?a qu?c gia này v?i qu?c gia kia. Ch? thuy?t này ?ã d?n d?n bi?n m?t trong ba th? k? g?n ?ây.

V?y ?âu là cách gi?i thích th? hai ?

Tuyên b? nói trên c?ng có th? là m?t chi?n thu?t trong th??ng l??ng. B?ng tuyên b? này, Donald Trump nói v?i ph?n còn l?i c?a th? gi?i : Tôi yêu c?u các v? thay ??i m?t s? quy t?c c?a WTO, mà tôi cho là b?t l?i cho Hoa K?. Và n?u vi?c này không thành, tôi s? chu?n. Ta có th? g?i ?ây là m?t d?ng b?t ch?t. ?i?u này th?t k? c?c b?i vì khi ông ta ?? c?p ??n WTO, ông ta nói: « N?u h? không l?p l?i tr?t t? ». C? nh? th? là Hoa K? n?m ngoài T? Ch?c Th??ng M?i Th? Gi?i, trong khi Washington chính là m?t trong các thành viên sáng l?p ra t? ch?c này.

Donald Trump nh?m vào các quy ??nh nào c?a WTO, và ông ?y mu?n thay ??i gì ?

Ông Trump coi các quy t?c hi?n hành c?a WTO là bó bu?c M? nhi?u h?n là Trung Qu?c (gia nh?p t? ch?c này vào n?m 2001). ?i?u này không ph?i là sai, trong m?t s? tr??ng h?p. Th?c ra, trên m?t s? l?nh v?c, các quy ??nh c?a WTO l?ng l?o h?n. ??c bi?t là v?n ?? tr? giá. Trên th?c t?, chính quy?n Trung Qu?c, cho dù ?ã gia nh?p WTO, v?n ti?p t?c tr? giá hay duy trì s? ki?m soát c?a Nhà n??c, ??i v?i m?t ph?n n?n kinh t?. V?n ?? này ?ã ???c nh?n ra t? lâu, nh?ng không ???c x? lý m?t cách nghiêm túc, do thi?u m?t quy?t tâm th?c s?, c?a các bên, nh?m th??ng l??ng l?i v? vi?c t?ng c??ng các quy t?c c?a WTO.

Tuyên b? c?a Donald có th? là m?t v? khí ?àm phán, ho?c ?e d?a th?c s? rút M? ra kh?i t? ch?c này. V?y WTO c?n ph?i có thái ?? nh? th? nào ??i v?i Donald Trump?

C?m nh?n c?a tôi là, trong b?i c?nh b?t ??nh nh? hi?n nay, c?n ph?i chu?n b? cho c? hai ph??ng án. V? nh?ng gì liên quan ??n vi?c c?i cách các quy ??nh th??ng m?i qu?c t?, Liên Hi?p Châu Âu ?ang ? th? ch? ??ng. V?i s? h? tr? c?a Nh?t B?n, Liên Âu ?àm phán m?t m?t v?i M? (3), m?t khác v?i Trung Qu?c. Công vi?c ?ang ???c xúc ti?n ?? tìm ra m?t l?i thoát cho kh?ng ho?ng, cho dù k?t qu? c?a sáng ki?n này là không có gì ch?c ch?n. Tuy nhiên, c?ng ph?i chu?n b? cho m?t ph??ng án khác. Donald Trump có th? s? rút kh?i WTO, b?i vì th??ng l??ng không ??t k?t qu?, và c?ng ??n gi?n là b?i vì ông ta quy?t ??nh r?i b? ??nh ch? qu?c t? này. N?u x?y ra, d? nhiên là k?ch b?n này ?òi h?i chúng ta ph?i r?t sáng t?o, b?i t? n?m 1947 ??n nay, Hoa K? v?n luôn luôn ?óng vai trò ??ng lãnh ??o c? ch? th??ng m?i này. Nh?ng chúng ta c?n ph?i b?o v? c? ch? kinh t? qu?c t? ?a ph??ng, tránh tr? l?i v?i th? gi?i c?a lu?t r?ng, hi?n t?i châu Âu ?ang ? tuy?n ??u c?a tr?n chi?n này.

Vi?c Hoa K? r?i b? WTO có nh?ng h? qu? nh? th? nào ?

N?u Hoa K? r?i b? WTO, h? s? m?t ?i c? ch? b?o hi?m ch?ng l?i ch? ngh?a b?o h?. ?i?u ?ó có ngh?a là b?t c? ai c?ng có th? hành x? b?t k? th? nào v?i các hàng hóa M?. M?i n??c có th? ?ánh thu? hàng M? nh? h? mu?n. ??i v?i Hoa K?, ?ây s? là d?u hi?u c?a m?t ti?n trình phi toàn c?u hóa toàn th?, g?n nh? là tr? l?i v?i n?n kinh t? t? cung t? c?p. Vi?c này s? ?? l?i nhi?u h?u qu? l?n. Ví d? nh?, hãy t??ng t??ng trong l?nh v?c s? h?u trí tu?. N?u ng??i M? không còn ???c các quy ??nh c?a WTO b?o v?, t?t c? m?i ng??i ??u có th? sao chép m?t ý t??ng, m?t ph?n m?m, m?t sáng ch? c?a M?. Các nhà sáng ch? M? s? không còn con ???ng nào khác h?n là ki?n lên các tòa án c?a n??c M?, và nh? v?y h? s? ch? có th? b?o v? quy?n l?i c?a mình trên lãnh th? M?.

??i v?i Hoa K?, vi?c r?i kh?i WTO có ph?i là m?t th?m h?a kinh t? hay không ?

Tôi cho là nh? v?y. Nh?ng chúng ta hãy c? g?ng hi?u ???c tính toán c?a Donald Trump, v?i gi? ??nh là, ??ng sau các tuyên b? b?c ??ng c?a ông ta, có m?t lý thuy?t nào ?ó. Có th? hình dung là, Donald Trump mu?n phi toàn c?u hóa, ông ta tin t??ng là n?u di?n ra, ti?n trình này s? có l?i cho Hoa K?. Ông ta tin là n??c M? ???c h??ng l?i, nh? vào t??ng quan l?c l??ng. Không còn T? Ch?c Th??ng M?i Th? Gi?i, thì quy t?c l? ph?i thu?c v? k? m?nh s? ???c th?c thi, và Trump ngh? r?ng ông ta là k? m?nh nh?t ! Tôi cho r?ng ông ?y ?ã l?m, và Hoa K? s? r?t kh?n ??n v? kinh t?. Nhìn chung, tôi v?n tin t??ng là m?t th? gi?i ???c lu?t pháp ?i?u ch?nh, s? ít nguy hi?m h?n là m?t th? gi?i do k? hùng m?nh nh?t ?i?u khi?n.

Donald Trump ch?ng l?i vi?c b? nhi?m m?t th?m phán c?a c? quan tr?ng tài gi?i quy?t tranh ch?p c?a WTO. V?i vi?c ng?n ch?n b? nhi?m này, ông Trump có th? làm tê li?t s? v?n hành c?a WTO ?

Theo các quy ??nh c?a WTO, không có gì kh?ng ??nh vi?c b? nhi?m các th?m phán b?t bu?c ph?i ???c quy?t ??nh theo nguyên t?c ??ng thu?n 100%. Trên th?c t?, cho ??n nay, quy t?c ??ng thu?n v?n ???c áp d?ng, nh?ng chúng ta c?ng có th? xem ti?n trình này nh? là m?t th? t?c quy?t ??nh theo ?a s?. V?i ông Trump, m?i th? v?n th??ng xuyên ít nhi?u là tr?ng ?ánh xuôi, kèn th?i ng??c r?i … Ví d? nh?, m?t m?t Donald Trump ng?n ch?n vi?c b? nhi?m m?t th?m phán m?i, nh?ng m?t khác ông ta l?i chuy?n hàng lo?t v? ki?n ??n c? quan có trách nhi?m phán x? này, ?? ch?ng l?i các thành viên khác c?a WTO, mà theo ông, không tuân th? các quy ??nh c?a ??nh ch?.

Ông Trump c?ng ??ng th?i lên án Hoa K? dành ???c r?t ít th?ng l?i trong các v? khi?u n?i lên các c? quan phân x? c?a WTO, th?c h? th? nào ?

Gi?ng nh? ?i?u mà Donald Trump th??ng nói : « Fake news/tin gi? ! ». ?i?u này hoàn toàn sai (4). Hoa K? giành chi?n th?ng trong ?a s? các v? ki?n mà h? kh?i s?, và ng??c l?i c?ng b? thua trong ?a s? các v? ki?n mà h? là ??i t??ng b? ki?n, t? phía các n??c châu Âu hay Trung Qu?c ch?ng h?n. Thông tin cho r?ng M? b? các c? quan phân x? c?a WTO ng??c ?ãi là ?i?u hoàn toàn sai l?c.

Ghi chú

1. Le Point, ngày 2/9/2018.

2. M?t n?i dung chính c?a ch? thuy?t này là Nhà n??c can thi?p tr?c ti?p ?? thúc ??y xu?t kh?u.

3. Tr??c th??ng ??nh c?a kh?i G20, cu?i tháng 11 t?i, nhi?u n? l?c c?i cách WTO ???c xúc ti?n. Trong m?t th??ng l??ng gi?a tháng 7/2018, Liên Âu và Trung Qu?c th?a thu?n l?p m?t nhóm làm vi?c v? ch? ?? này. Ngày 30/08, t?ng th?ng Pháp Emmanuel Macron kêu g?i Hoa K?, Liên Hi?p Châu Âu, Trung Qu?c và Nh?t B?n s?m ph?i h?p ?? m? ???ng cho m?t cu?c c?i cách tri?t ?? ??nh ch? WTO.

4. Bài « US Trade Laws And The Sovereignty Canard » c?a ông Dan Ikenson, m?t chuyên gia v? th??ng m?i qu?c t?, ??a ra các s? th?ng kê r?t ?áng l?u ý. Trong h?n 22 n?m t?n t?i, Hoa K? ??ng ??u b?ng v? s? l?n ki?n lên WTO, v?i t?ng c?ng 114 v? (trên t?ng s? 522), trong ?ó 91% Washington ???c x? th?ng. Ng??c l?i Hoa K? b? khi?u n?i 129 l?n, và thua 89%. (Forbes.com, ngày 9/3/2017)

Cu?ng chu? ?ê?
 
R?t ti?c, th?i h?n k?t n?i ?? h?t.