Nghe T?i n?p Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Th?ng tin 12/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Ph?n còn l?i c?a ch??ng trình 12/11 13h17 GMT
?? khai thác h?t n?i dung truy?n th?ng ?a ph??ng ti?n, b?n ph?i có ph?n b? tr? Flash trong trình duy?t c?a b?n. ?? có th? k?t n?i, b?n ph?i kích ho?t các cookie trong tham s? trình duy?t c?a b?n. ?? l??t web nhanh nh?t, website RFI t??ng thích v?i nh?ng trình duy?t sau ?ay : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..

?? Nh?t Th? Chi?n: 30.000 g??ng m?t làm s?ng l?i ''Ng??i lính v? danh''

?? Nh?t Th? Chi?n: 30.000 g??ng m?t làm s?ng l?i ''Ng??i lính v? danh''
 
G??ng m?t "Ng??i lính v? danh" ??i Chi?n 1914-1918. B?o tàng Historial de la Grande Guerre de Péronne (Somme) ph?c d?ng d?a trên hình ?nh 30.000 n?n nhan chi?n tranh Capture d'image d'ecran

B?o tàng Pháp d?ng l?i g??ng m?t « Ng??i lính vô danh » c?a ??i Chi?n Th? Nh?t ; phong trào Handicap International v?n ??ng ra m?t Tuyên b? qu?c t? ch?ng oanh kích th??ng dân (stop bombing civilians) ; d? án không t? ch?c duy?t binh m?ng chi?n th?ng 1918 c?a t?ng th?ng Macron b? ph?n ??i ; Qu?c H?i Pháp cùng lúc vinh danh hai k? phùng ??ch th? Jaurès và Clemenceau ; báo ??ng các vùng ??t hoang ch? còn h?n 20% di?n tích Trái ??t và v?n ??ng cho ra ??i « ngân hàng ??o lý » t?i Pháp. Trên ?ây là các ch? ?? chính T?p chí Th? Gi?i ?ó ?ây tu?n này.

Tháng 11/2018 này là ??nh ?i?m c?a cu?c k? ni?m tròn m?t th? k? k?t thúc ??i Chi?n Th? Nh?t, ???c t? ch?c r?ng rãi t?i Pháp và nhi?u n?i trên th? gi?i su?t t? ??u n?m ??n nay, c?ng nh? c?a ??t k? ni?m m?t th? k? ??i Chi?n kéo dài t? b?n n?m nay. Tr??c l? t??ng ni?m chính th?c ngày k?t thúc chi?n tranh, t?i Kh?i Hoàn Môn, Paris, ngày Ch? Nh?t 11/11, v?i s? tham gia c?a h?n 60 nguyên th? qu?c gia, ng??i ??ng ??u chính ph?, có m?t s? ki?n ?áng chú ý là sáng ki?n ph?c d?ng l?i g??ng m?t « Ng??i lính vô danh » (1) c?a B?o tàng Th? Chi?n Th? Nh?t Historial de la Grande Guerre de Péronne (? t?nh Somme, mi?n b?c n??c Pháp).

Cách nay m?t th? k?, ý t??ng l?p m?t ngôi m? ng??i lính vô danh, ?? vinh danh t?t c? các anh hùng th?i chi?n c?a ông Francis Simon - có hai ng??i con ra tr?n, trong ?ó có m?t hy sinh - ?ã ???c chính quy?n Pháp ti?p nh?n. Sáng ki?n sau ?ó ?ã tr? thành m?t t?p quán ph? bi?n kh?p th? gi?i. V?i các công ngh? hi?n ??i, xét nghi?m ADN, tìm ra ???c g??ng m?t c?a ng??i lính mà thi hài ???c chôn c?t t?i Kh?i Hoàn Môn có l? không ph?i là ?i?u khó kh?n, nh?ng ?i?u ?ó ?i ng??c l?i v?i chính ý ngh?a c?a vi?c tôn th? « ng??i lính vô danh ».

Tuy nhiên, gi? ?ây ngày càng có nhi?u ng??i khao khát nhìn th?y m?t g??ng m?t con ng??i ??i di?n cho t?t c? nh?ng ai ?ã ngã xu?ng. Ông Jean-Luc Dron, m?t nhà s?u t?p v? cu?c ??i Chi?n, cho bi?t : Chúng ta v?n ?ã quá quen thu?c v?i m?t danh sách ng??i ?ã khu?t trên các t??ng ?ài, nh?ng l?i thi?u m?t g??ng m?t chung ?? t??ng nh? ??n h?.

« Cái nhìn xuyên th?u, nh?ng khoan hòa »

30.000 b?c ?nh nh?ng ng??i t?ng tham gia vào cu?c xung ??t ??m máu ???c b?o tàng ? t?nh Somme t?p h?p l?i. 30.000 ng??i thu?c v? t?t c? các bên, ?? các tôn giáo, ?? m?i l?a tu?i, không phân bi?t gi?i tính. Nhi?u ph? n?, ??c bi?t là các y tá có m?t trong ?ó. M?t thu?t toán ?ã giúp cho ra ??i m?t chân dung, t?ng h?p nét chung c?a t?t c? các n?n nhân c?a cu?c chi?n kh?ng khi?p này.

« Hình ?nh gây xúc ??ng ghê g?m », ông Hervé François, giám ??c vi?n b?o tàng nh?n xét. « Ng??i lính có g??ng m?t khá hi?n t?, cái nhìn xuyên th?u, nh?ng cùng lúc mang v? khoan hòa ». Patrick, m?t s? quan k? thu?t trong quân ??i Pháp, tham d? bu?i ra m?t hình ?nh ng??i lính vô danh, chia s? :

« T? 30.000 b?c chân dung, ng??i ta ?ã d?ng l?i ???c m?t g??ng m?t bi?u t? cho m?t ?i?u gì ?ó r?t thu?n khi?t, r?t ??p, và có th? nói là r?t thanh th?n. R?t cu?c là khi chúng ta nh? ??n ?a s? nh?ng ng??i ?ã tr?i qua chi?n tranh, ?ã tr?i qua nh?ng c?nh ??a ng?c tr?n gian, thì g??ng m?t ?y nh? ?ã truy?n ??n cho h?, ??c bi?t là cho các th? h? ti?p n?i, m?t thông ?i?p tuy?t v?i. ‘‘?i?u quan tr?ng nh?t, là hãy tránh chi?n tranh !'’. Mà ?? tránh ???c chi?n tranh, thì ph?i ??i tho?i, ph?i giao l?u. Và c?ng ph?i nh? l?i nh?ng gì mà th? h? ti?n b?i c?a chúng ta ?ã tr?i qua ».

G??ng m?t chung c?a « ng??i lính vô danh » - ?i?m h?i t? c?a bao nhiêu h?i ?c v? nh?ng ng??i ?ã khu?t, vô danh hay h?u danh – ph?i ch?ng chính là c? h?i cho giao l?u, ??i tho?i, thúc ??y tìm ki?m các con ???ng phi b?o l?c ?? gi?i quy?t b?t ??ng ? Là c? h?i ?? v??t qua h?n thù mù quáng - c?i r? c?a chi?n tranh ?

V?n hào Paul Valéry ?ã t?ng k?t trong m?t câu châm ngôn cay ??ng : « Chi?n tranh là cu?c tàn sát l?n nhau gi?a nh?ng ng??i không h? bi?t nhau, vì l?i ích c?a nh?ng ng??i tuy bi?t nhau, nh?ng l?i không gi?t nhau ».

?em l?i « g??ng m?t » cho các n?n nhân th??ng dân

N?u nh? trong Th? Chi?n Th? Nh?t, ?a s? n?n nhân chi?n tranh là binh s? (kho?ng 40% n?n nhân là dân th??ng), thì trong các xung ??t hi?n t?i nh? ? Yemen, Syria, Irak, Ukraina, có ??n 90% n?n nhân là th??ng dân. ?em l?i « g??ng m?t » cho các n?n nhân chi?n tranh trong th?i hi?n t?i, ?? ?ánh ??ng công lu?n, là m?t sáng ki?n c?a hi?p h?i Handicap International.

Các ngh? s? mang ?nh n?n nhan c?a các cu?c kh?ng kích ? nhi?u n?i trên th? gi?i, theo l?i kêu g?i c?a NGO Handicap International. ?nh ch?p tr??c Qu?c H?i Pháp, ngày 7/11/2018. JACQUES DEMARTHON / AFP

Hôm 07/11/2018, 27 ngh? s? ?ng h? sáng ki?n này - m?i ng??i mang m?t t?m hình l?n n?n nhân là th??ng dân trong các xung ??t m?i ?ây - t?p h?p tr??c nhà Qu?c H?i Pháp, ?? kêu g?i chính ph? Pháp – m?t trong các qu?c gia tham gia liên minh qu?c t? ch?ng t? ch?c kh?ng b? Daech t?i Syria và Irak - n? l?c v?n ??ng cho m?t Tuyên b? chung qu?c t? ch?ng l?i các oanh t?c nh?m vào các vùng dân c?, trong các xung ??t ?ang di?n ra. Handicap International c?ng t? ch?c m?t cu?c tr?ng bày luân l?u kh?p châu Âu 90 b?c ?nh các n?n nhân.

Theo Handicap International, 500.000 công dân ?ã ký m?t b?n lên án n?n oanh kích b?a bãi. 90 ngh? s? Pháp kêu g?i chính ph? hành ??ng theo h??ng này. Tr? l?i RFI, bà Anne Hery giám ??c truy?n thông c?a hi?p h?i Handicap International gi?i thi?u v? m?c tiêu c?a cu?c v?n ??ng :

« ?ây là m?t ho?t ??ng quy mô mà chúng tôi ph?i h?p v?i các ngh? s? ?ã t? hai n?m nay, ?? huy ??ng h? trong v?n ?? các oanh kích nh?m vào th??ng dân. ?i?u mà chúng tôi yêu c?u là n??c Pháp tham gia vào m?t tuyên b? chính tr?, ?òi h?i các qu?c gia ch?m d?t s? d?ng v? khí t?n công vào các khu v?c dân c?. Hi?n t?i, ng??i ta nói quân kh?ng b? gây ra các thi?t h?i cho dân th??ng, trên th?c t?, t?t c? các bên tham gia vào xung ??t ??u ch?u trách nhi?m v? thi?t h?i c?a ng??i dân.

V?n ?? không ph?i là c?m toàn b? các v? khí gây n?, mà là c?i thi?n các chính sách và ho?t ??ng quân s?, ?? b?o v? t?t h?n th??ng dân và minh b?ch h?n v? s? l??ng th??ng dân là n?n nhân. Và lên án t?t c? các qu?c gia, t?t c? các l?c l??ng gây thi?t h?i cho th??ng dân ».

Ngay sau l? t??ng ni?m ngày k?t thúc ?? Nh?t Th? Chi?n, t?ng th?ng Pháp cùng lãnh ??o nhi?u qu?c gia và ??nh ch? qu?c t? s? tham d? Di?n ?àn Paris vì Hòa Bình (Forum de Paris sur la Paix). Di?n ?àn Paris vì Hòa Bình n?m nay, mà t?ng th?ng Pháp d? ki?n s? t? ch?c hàng n?m ?? t?o thêm m?t l?c ??y cho n? l?c qu?c t? vì hòa bình, d? ki?n s? là d?p d? án Tuyên b? chung nói trên thu ???c thêm nhi?u ?ng h? quan tr?ng (2).

Macron không duy?t binh m?ng chi?n th?ng : Nhi?u ng??i lên án

Tr? l?i v?i ??t t??ng ni?m 100 n?m k?t thúc ?? Nh?t Th? Chi?n, quy?t ??nh không t? ch?c l? di?n binh m?ng chi?n th?ng 1918 b? ph?n ??i d? d?i trong m?t b? ph?n công lu?n Pháp. Theo ph? t?ng th?ng Pháp, vi?c t? ch?c l? t??ng ni?m không nên « mang m?u s?c quân s? quá m?c », và ý ngh?a c?a cu?c t??ng ni?m không ph?i là ?? vinh danh chi?n th?ng 1918.

T? báo thiên h?u Le Figaro ??ng t?i nhi?u ý ki?n ph?n ??i t? phía dân chúng và gi?i quân nhân. Theo ông Bénédicte Chéron, m?t gi?ng viên – nhà nghiên c?u chuyên v? qu?c phòng, thì ph? t?ng th?ng Pháp ?ã ph?m sai l?m khi gi?m t?m m?c ?óng góp c?a gi?i quân s? chuyên nghi?p, khi nh?n m?nh nhi?u h?n ??n phía ng??i dân th??ng tham gia quân ??i theo l?nh t?ng ??ng viên. ??i v?i nhi?u b?n ??c khác c?a Le Figaro, vi?c không tôn vinh chi?n th?ng quân s? 1918 là « m?t hành vi ?iên r? », m?t s? ph? nh?n l?ch s?, ph? nh?n ?óng góp c?a quân ??i.

Ng??c l?i, t? báo thiên t? Libération cho r?ng t? ch?c ?n m?ng chi?n th?ng 1918, trong b?i c?nh ch? ngh?a dân t?c ?ang tr?i d?y kh?p n?i nh? hi?n nay là m?t hành ??ng vô cùng nguy hi?m, có th? kích ??ng các tình c?m thù h?n. ?n m?ng cho s? hòa gi?i, h?n là ?n m?ng chi?n th?ng là m?t hành ??ng ?úng m?c. Vi?c t?ng th?ng Macron, nguyên th? Pháp ??u tiên giành tr?n m?t tu?n l? th?m l?i các chi?n ??a th?i ??i Chi?n Th? Nh?t, và nghi th?c long tr?ng tr??c ngôi m? Ng??i lính vô danh t?i Kh?i Hoàn Môn hôm Ch? Nh?t này rõ ràng là th? hi?n thái ?? trân tr?ng c?a toàn th? ??t n??c ??i v?i s? hy sinh vô b? b?n c?a các binh s? trong cu?c ??i Chi?n.

M?t ??nh ?i?m khác : Ngày Hòa gi?i 18/11

S? m?ng hòa gi?i c?a t?ng th?ng Pháp, ??c bi?t v?i n??c ??c, là r?t l?n. Hôm th? B?y, 10/11 này, l?n ??u tiên k? t? sau Th? Chi?n Hai, hai lãnh ??o Pháp và ??c cùng ??n kho?nh r?ng Compiègne, ??a ?i?m l?ch s? n?i quân ??i ??c ký hi?p ?ình ch?m d?t chi?n tranh ngày 11/11/1918, và c?ng là n?i mà 22 n?m sau ?ó, Hitler bu?c các t??ng l?nh Pháp ký tho? thu?n h? v? khí (xem thêm : L?n ??u tiên th? t??ng ??c ??n Rethondes, n?i ký Hòa ??c 11/11/1918).

??i Chi?n Th? Nh?t ?ã ?? l?i bài h?c cay ??ng. ?ó là vi?c k?t thúc chi?n tranh ?ã không mang l?i hòa bình, mà Hòa ??c v?i các ?òi h?i vô cùng kh?c nghi?t v?i n??c ??c chi?n b?i ?ã t?o c? h?i cho m?t lò l?a chi?n tranh m?i, cho s? tr?i d?y c?a các th? l?c phát xít t?i ??c và m?t s? n??c châu Âu khác.

Xét theo ý ngh?a hòa gi?i này, thì ??nh ?i?m c?a ??t k? ni?m 100 n?m khép l?i Th? Chi?n I ph?i là chuy?n công du Berlin c?a t?ng th?ng Pháp, ngày Ch? Nh?t 18/11 t?i, nhân ngày « k? ni?m qu?c gia (c?a ??c) vì hòa gi?i, hòa h?p, hòa bình » và « t??ng ni?m các n?n nhân chi?n tranh » (xem thêm : Thành ph? Strasbourg : Bi?u t??ng hòa gi?i Pháp - ??c). T?ng th?ng Macron s? có bài phát bi?u tr??c Qu?c H?i ??c, v? t??ng lai h?p tác ??c-Pháp. Emmanuel Macron d? ki?n s? th?o lu?n v?i th? t??ng Angela Merkel v? ch? ?? ngân sách khu v?c ??ng euro, theo th?a thu?n Meseberg.

Jaurès và Clemenceau : Cu?c vinh danh mu?n m?n c?a Qu?c H?i Pháp

M?t s? ki?n ?úng chú ý khác trong cu?c k? ni?m 100 n?m ??i Chi?n Th? Nh?t là vi?c Qu?c H?i Pháp ngày 7/11/2018, ??ng lo?t t??ng ni?m hai v? nhân c?a n?n ?? Tam C?ng Hòa, Jean Jaurès và Georges Clemenceau, t?ng là hai k? phùng ??ch th?, nh?ng c?ng là hai lãnh ??o cánh t?. Ch? t?ch Qu?c H?i Richard Ferrand th?a nh?n : « Ph?i m?t th? k? sau Qu?c H?i m?i hoàn tr? ???c món n? v?i L?ch S?, ph?i m?t th? k? sau, chúng ta m?i ??t ???c hai t?m bi?n vào chính n?i Jean Jaurès và Georges Clemenceau t?ng ng?i n?m x?a trong ngôi nhà Qu?c H?i ».

Lãnh t? Jean Jaurès – ng??i tìm m?i cách ng?n ch?n m?i m?u toan chi?n tranh gi?a các n??c châu Âu - b? m?t k? dân t?c ch? ngh?a sát h?i ngày 31/7/1918. Jean Jaurès th??ng ???c coi là « n?n nhân ??u tiên c?a ??i Chi?n Th? Nh?t ». Ba ngày sau khi ông qua ??i, chi?n tranh bùng n?. Georges Clemenceau bi?t danh « ông H? », t?ng ???c coi là « Ng??i cha c?a chi?n th?ng » 1918, m?t anh hùng dân t?c. Tr??c khi chi?n tranh k?t thúc m?t n?m, ông ???c b? nhi?m làm th? t??ng và b? tr??ng Chi?n Tranh vào lúc 77 tu?i (3). Tuy nhiên, Georges Clemenceau sau ?ó b? nhi?u ng??i lên án là ?ã tàn b?o v?i các cu?c bãi công c?a công nhân.

Th?i gian trôi ?i, công chúng ngày càng nh?n th?y nhi?u ?i?m t??ng ??ng gi?a hai ??i th? chính tr? n?m x?a. C? hai ??u theo ch? thuy?t c?ng hòa, ??u tranh không khoan nh??ng cho các quy?n t? do c?n b?n. H? ??ng v? m?t phía trong cu?c chi?n b?o v? ??i úy Dreyfus, ng??i Do Thái, b? k?t t?i ph?n b?i (n??c Pháp g?n nh? chia thành hai phe trong k? án kéo dài g?n 10 n?m này [1894-1906]).

Tranh v? Georges Clemenceau th? sát m?t tr?n trong Th? Chi?n I. ?nh : Wikipedia

Jaurès và Clemenceau cùng chung chi?n tuy?n trong các n? l?c xây d?ng h? th?ng b?o tr? xã h?i t?i Pháp, trong s? ra ??i c?a b? lu?t th? t?c n?i ti?ng, chia tách Nhà n??c v?i Giáo h?i, c?ng nh? ch?ng l?i ch? ngh?a th?c dân. Trong nh?ng n?m g?n ?ây, nhi?u ng??i trong chính gi?i Pháp, c? t? c?ng nh? h?u và có c? lãnh ??o c?c h?u, tìm ngu?n c?m h?ng ? hai nhà lãnh ??o xu?t chúng này.

Trái ??t ch? còn h?n 20% di?n tích ??t hoang s?

Cùng v?i Trái ??t b? hâm nóng, các ho?t ??ng c?a con ng??i tàn phá thiên nhiên là c?i r? c?a cu?c kh?ng ho?ng toàn c?u hi?n nay. L?n ??u tiên có m?t nghiên c?u khoa h?c ???c công b? v? tình tr?ng các vùng ??t và vùng ven bi?n hoang s? còn l?i c?a hành tinh.

B?n ?? các vùng hoang d? còn l?i trên hành tinh (màu xanh) Capture d'écran

Bài báo ???c công b? trên t?p chí Nature ngày 31/10/2018, báo ??ng v? tình tr?ng di?n tích các vùng ??t ?ai không b? ho?t ??ng c?a con ng??i ??ng ??n ?ang ngày càng b? thu h?p (4). ?áng ng?i h?n c? là vi?c các di s?n vô giá c?a t? nhiên b? xâm h?i ch? y?u t?p trung vào 5 qu?c gia, không coi b?o v? môi tr??ng là ?u tiên, trong ?ó có Hoa K?, Nga và Brazil.

C? th? là ch? còn 23% di?n tích ??t n?i, và 13% các vùng bi?n ven b? là còn ???c coi là ch?a b? con ng??i xâm ph?m. N?m qu?c gia, Hoa K?, Nga, Brazil, Canada và Úc s? h?u ??n 70% di?n tích r?ng và vùng bi?n hoang s?, trên t?ng s? di?n tích 94% vùng hoang s?, mà 20 qu?c gia trên th? gi?i ?ang có. N??c Pháp ??ng th? sáu, do qu?n lý nhi?u vùng ??c quy?n kinh t? t?i Thái Bình D??ng (nghiên c?u nói trên không bao g?m các vùng bi?n kh?i - t?c các vùng bi?n qu?c t? - và Nam C?c).

Nghiên c?u c?a ??i h?c Queensland và Wildlife Conservation Society kh?ng ??nh kh? n?ng b?o t?n nguyên tr?ng các vùng hoang dã còn l?i là n?m trong t?m tay, v?i ?i?u ki?n c?ng ??ng qu?c t? ph?i kh?n tr??ng thi?t l?p các c? ch? (5).

V?n ??ng cho « ngân hàng ??o lý » ??u tiên t?i Pháp

Khép l?i T?p chí Th? Gi?i ?ó ?ây tu?n này, xin gi?i thi?u v? NEF (Nouvelle Economie Fraternelle), m?t qu? ti?t ki?m và ??u t? nh? (6), ?ang n? l?c tr? thành « ngân hàng ??o lý » ??u tiên t?i Pháp, t?c ch? tài tr? hoàn toàn cho các d? án có m?c tiêu vì sinh thái và các d? án xã h?i, ?oàn k?t, không b? ti?n vào các d? án liên quan ??n n?ng l??ng hóa th?ch. Hàng n?m, Qu? NEF thông báo v?i khách hàng m?t cách chi ti?t và minh b?ch v? vi?c ti?n g?i c?a h? ???c s? d?ng nh? th? nào.

Tr? l?i RFI, giám ??c ti?p th? c?a NEF, ông Leo Miranda, cho bi?t thêm : « N?u nhà ??u t? hi?u ???c v? các tác ??ng xã h?i c?a tài chính và b?ng cách h??ng ngu?n tài chính vào các ??u t? có m?c tiêu t?t ??p, mà chúng ta có kh? n?ng thay ??i n?n kinh t? m?t cách b?n v?ng. M?c tiêu t?i h?u c?a NEF là h? tr? v? m?t tài chính cho các doanh nghi?p nào mu?n thay ??i hoàn toàn h? th?ng kinh t? c?a mình, theo h??ng b?n v?ng ».

Hi?n t?i, các ??u t? tài chính vì các m?c tiêu ?oàn k?t chi?m kho?ng 11 t? euro, trong s? 5.000 t? euro ti?n g?i ti?t ki?m c?a các công dân Pháp. Hi?n t?i NEF huy ??ng ???c 500 tri?u, ??c bi?t t? 2 n?m nay nh? m?t s? ti?t ki?m m?i, cho phép ng??i g?i và rút ti?n qua m?ng. Tuy nhiên, ?? thu hút ???c nhi?u ??u t? h?n, NEF c?n ???c h??ng quy ch? ho?t ??ng nh? m?t ngân hàng.

Theo ??i di?n NEF, « khó kh?n l?n là t?i Pháp, chúng tôi r?t khó ???c c?p phép, b?i c? s? c?a chúng tôi quá nh? bé. ?? có th? làm ???c ?i?u này, không có gi?i pháp nào h?n là ph?i cho th?y ???c có m?t phong trào công dân th?c s?, ?ông ??o ? Pháp. Và nh? v?y chúng tôi m?i có ?i?u ki?n ?? yêu c?u c? quan có th?m quy?n c?p phép cho chúng tôi » (NEF hy v?ng ???c 10.000 ng??i ??ng ký tham gia tr??c ngày 15/12/2018 t?i – theo La Tribune).

Ghi chú

1. Trang nhà c?a ch??ng trình « ?i tìm g??ng m?t Ng??i lính vô danh » c?a B?o tàng Historial de la Grande Guerre de Péronne.

2. Trong nh?ng th?p niên g?n ?ây, c?ng ??ng qu?c t? ?ã ??t ???c hai th?a thu?n quan tr?ng. Hi?p ??c ch?ng mìn cá nhân Ottawa, n?m 1991, cho phép lo?i tr? kho?ng 100 tri?u mìn cá nhân kh?p n?i trên th? gi?i. Và hi?p ??c Oslo ch?ng bom chùm 2008.

3. T?ng th?ng Pháp ch?n n?m 2018 ?? vinh danh Georges Clemenceau (xem thêm www.clemenceau2018.fr). Trong s? các ho?t ??ng, có Tri?n lãm Clemenceau, le courage de la République t?i Panthéon, m? c?a t? 30/10/2018 ??n 10/02/2019).

4. Báo cáo v? các vùng hoang dã còn l?i trên Trái ??t ???c công b? cùng lúc v?i m?t báo khác c?a Qu? B?o T?n Thiên Nhiên Th? Gi?i (WWF), c?nh báo cu?c ??i di?t ch?ng sinh gi?i ?ang di?n ra.

5. M?i xem thêm « Pháp thúc ??y Công ??c Môi Tr??ng Toàn C?u », ngày 3/8/2017.

6. NEF thành l?p n?m 1978, có tr? s? t?i Lyon.


Cu?ng chu? ?ê?

  • TH? CHI?N I - K? NI?M

    Th? Chi?n I : Paris ghi nh?n c?ng lao ng??i lính chau á

    ?? bi?t thêm

  • T?P CHí V?N HóA

    Nhà Th? ??c Bà Paris lung linh trong cau chuy?n Dame de C?ur

    ?? bi?t thêm

  • T?P CHí X? H?I

    D?ch cúm Tay Ban Nha và hai cu?c ??i chi?n

    ?? bi?t thêm

  • PHáP - L?CH S?

    100 n?m Th? chi?n I : T?ng th?ng Pháp "tái chinh ph?c" ni?m tin c?a dan

    ?? bi?t thêm

  • T?P CHí ?M NH?C

    Ca khúc k? ni?m 100 n?m ?? nh?t Th? chi?n

    ?? bi?t thêm

  • PHáP-L?CH S?

    Pháp : TT Macron b? ch? trích vì mu?n t??ng ni?m th?ng ch? Pétain

    ?? bi?t thêm

  • T?P CHí X? H?I

    Sarajevo : 100 n?m sau v? ám sát Thái t? áo-Hung

    ?? bi?t thêm

  • T?P CHí V?N HóA

    Th? Chi?n I : B?o qu?n di tích l?ch s? th?i chi?n

    ?? bi?t thêm

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. trang sau >
  6. trang cu?i >
Các ch??ng trình
 
R?t ti?c, th?i h?n k?t n?i ?? h?t.