Nghe T?i n?p Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Th?ng tin 12/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Ph?n còn l?i c?a ch??ng trình 11/11 13h17 GMT
?? khai thác h?t n?i dung truy?n th?ng ?a ph??ng ti?n, b?n ph?i có ph?n b? tr? Flash trong trình duy?t c?a b?n. ?? có th? k?t n?i, b?n ph?i kích ho?t các cookie trong tham s? trình duy?t c?a b?n. ?? l??t web nhanh nh?t, website RFI t??ng thích v?i nh?ng trình duy?t sau ?ay : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..

Th? Chi?n I : B?o qu?n di tích l?ch s? th?i chi?n

Th? Chi?n I : B?o qu?n di tích l?ch s? th?i chi?n
 
M?t ti?n Nhà Th? ??c Bà Amiens và l?p v? b?c b?o v? trong th?i Th? Chi?n I. ?nh : 1915-1918. E. Regnaut/Kho l?u tr? Giáo Ph?n Amiens.

Ba tháng tr??c l? ký k?t Hòa ??c ngày 11 tháng 11 n?m 1918, khép l?i cu?c ??i Chi?n I, Amiens ?ã ???c gi?i phóng. Nhà Th? ??c Bà thành ph? b? thi?t h?i sau nhi?u ??t d?i bom và pháo kích c?a quân ??i ??c, nh?ng qu?n th? ki?n trúc ?? s? g?n 700 n?m tu?i này v?n ??ng v?ng. M?i ng??i nói t?i m?t phép l?.

Nh? ?âu mà sau 9 ??t b? d?i bom ch? riêng trong cu?c t?n công cu?i cùng mùa xuân n?m 1918, h?ng ??n 11130 qu? ??i bác, m?t công trình ?? s? 7700 mét vuông, l?n g?p ?ôi so v?i Nhà Th? ??c Bà Paris, ch? mang nh?ng th??ng tích "s? sài" ? ??y là m?t phép l? hay ??n gi?n là công lao c?a giáo ph?n Amiens, huy ??ng m?i ph??ng ti?n ?? b?o v? Nhà Th? ??c Bà Amiens ?

N?m 1914, ba tháng tr??c khi quân ??i ??c tuyên chi?n, Amiens là m?t thành ph? trù phú và yên bình v?i 93000 dân c?. Ngày 28/04, Nhà Th? ??c Bà m?i các quan ch?c thành ph? ??n d? m?t bu?i hòa nh?c m?ng k?t thúc công trình dài h?i trùng tu khu d? tích này. D??i vòm nhà th? cao h?n 40 mét, ánh sáng chi?u qua nh?ng t?m kính màu, dàn ??ng ca c?t ti?ng hát, ??a nh?ng tác ph?m ??p nh?t c?a Bach hay Rameau ??n v?i công chúng. Không có d?u hi?u nào báo tr??c cu?c s?ng êm ? ?y mau chóng thu?c v? d? vãng.

Ch? m?t vài ngày sau, không khí c?a thành ph? thay ??i h?n : 25 viên t??ng cùng 230 s? quan c?a quân ??i Pháp ???c ?i?u v? Amiens và th? tr?n Péronne sát c?nh. B??c sang ??u tháng 8, s? hi?n di?n c?a quân ??i Pháp trong thành ph? và các vùng lân c?n ngày càng "d?y ??c thêm". Khi Pháp lao vào cu?c ??i Chi?n, giám m?c Amiens kêu g?i giáo dân ??ng lòng ??ng lên b?o v? b? cõi, y?m tr? nh?ng ng??i lính tr? ra tr?n.

V? trí h?u c?n c?a quân ??i ??ng minh

Trong su?t h?n b?n n?m chi?n tranh, thành ph? Amiens b? chi?m ?óng ?úng 11 ngày. Amiens không th?c s? là m?t tr?n ??a ngo?i tr? cu?c t?n công sau cùng tháng 08/1918.

Nh?ng Amiens n?m trên tr?c huy?t m?ch và ?óng vai trò h?u c?n hàng ??u, là n?i ch?m sóc nh?ng ng??i lính c?a quân ??i ??ng minh mang th??ng tích tr? v?, là ngu?n ti?p vi?n cho nh?ng ng??i lính trên chi?n tuy?n.

Trong nh?ng n?m tháng kh?c li?t nh?t c?a Th? Chi?n Th? Nh?t, Nhà Th? ??c Bà Amiens là bi?u t??ng c?a hòa bình, là ?i?m t?a tinh th?n c?a nh?ng ng??i lính Pháp và ngo?i qu?c b? ??y vào cu?c chi?n.

Tr? l?i ?ài RFI Vi?t ng?, th? th? giáo ph?n Amiens, ông Aurélien André cho bi?t qua v? nh?ng thi?t h?i thành ph? ?ã h?ng ch?u :

"Trong ?? Nh?t Th? Chi?n, Amiens b? quân ??c chi?m ?óng kho?ng h?n m?t tu?n l? vào ??u tháng 9 n?m 1914 nh?ng r?i quân ??i ??ng minh ?ã ??y ???c lính ??c ra xa kh?i thành ph? kho?ng 30 cây s?. Tuy nhiên k? t? n?m 1915 tr? ?i, Amiens nhi?u l?n b? pháo kích, gây nhi?u thi?t h?i v? v?t ch?t. ??c bi?t là n?m 1918, trong ??t t?n công mùa xuân, t? tháng T?, tháng N?m và tháng Sáu tr? ?i thành ph? liên t?c b? d?i bom và b? ??c nã ??i bác".

Nhà Th? ??c Bà Amiens là lá ph?i c?a thành ph?. Các ho?t ??ng c?a nhà th? v?n ???c duy trì trong ti?ng ??i bác và nh?ng ??t oanh kích v? ?êm. H?n m?t tháng sau khi Pháp b? lôi vào vòng xoáy c?a chi?n tranh, tháng 09/1914, cách thành ph? Amiens ch?a ??y 200 cây s? v? h??ng ?ông, thánh ???ng Reims b? thiêu r?i sau m?t ??t oanh kích. Chi?c ngai vàng mà nhi?u ??i các nhà vua c?a Pháp t?ng b??c lên trong bu?i l? ??ng quang ch? còn là m?t ??ng tro tàn.

Giám m?c Amiens quy?t ??nh b?o v? Nhà Th? ??c Bà c?a thành ph? b?ng m?i giá. Aurélien André th? th? giáo ph?n Amiens k? l?i :

"Ngay t? khi cu?c chi?n kh?i mào, giáo ph?n Amiens th?t s? không m?y lo ng?i vì m?i ng??i ngh? r?ng chi?n tranh s? không kéo dài, Pháp chóng ??y ???c quân ngo?i xâm ra ngoài b? cõi. Th? nh?ng r?i m?i ng??i ??u mòn m?i ngóng ??i ngày chi?n th?ng.

Cùng lúc, các giáo ch?c lo ng?i tr??c m?t m?i ?e d?a khác, là h?a ho?n. Thánh ???ng ? Reims tháng 9 n?m 1914 t?ng b? cháy. T? ?ó n?y sinh nhu c?u b?o v? nhà th? Amiens. N?m 1915 b? V?n Hóa Pháp coi ?ây là m?t ?u tiên, nh?ng ch? có th? b?o v? qu?n th? ki?n trúc này b?ng nh?ng ph??ng ti?n thô s?. Thí d? nh? là ch?t các bao cát tr??c c?a chính vào thánh ???ng Amiens. ?ây là n?i cánh c?a g? ???c tr?m tr? r?t công phu và trên t??ng chung quanh có r?t nhi?u nh?ng pho t??ng ?iêu kh?c.

Nhi?u tác ph?m ???c th?c hi?n t? ??u th? k? th? 16. Nh?ng không th? nào che ch?n cho toàn b? nhà th? l?n c?a Amiens ???c, b?i vì m?t ti?n c?a công trình ki?n trúc này cao 60 th??c, chi?u dài là 150 mét. C?n nh?c l?i Nhà Th? ??c Bà Amiens là m?t trong nh?ng công trình ki?n trúc ?? s? nh?t c?a n??c Pháp, có dung tích b?ng 2 Nhà Th? ??c Bà Paris !"

Dùng bao ??t sét ?? ??n

T? cu?i n?m 1915 Nhà Th? ??c Bà Amiens ???c trang b? vòi r?ng, b? ch?a n??c ?? có th? can thi?p kh?n c?p trong tr??ng h?p x?y ra h?a ho?n. Nh?ng làm th? nào b?o v? h?n 700 pho t??ng ?á kh?c trên c?ng chính vào thánh ???ng, tránh ?? nh?ng b?ng gh? b?ng g? v?i nh?ng h?a ti?t tr?m tr? tinh vi b? h? h?i ?

Aurélien André, ph? trách kho l?u tr? c?a giáo ph?n Amiens gi?i thích thêm :

"C? th? là thí d? nh? ?? b?o v? c?ng chính c?a nhà th?, ng??i ta d?ng nh?ng xà ngang b?ng g? nh? ?? dùng trong các công trình xây d?ng, b?t thêm thanh s?t theo ???ng d?c. R?i ch?t ??y hàng ngàn bao b? ??t sét lên ?ó. Ta hãy hình dung ra cái mai con rùa úp vào c?ng chính c?a nhà th?. Ph??ng ti?n th?i ?ó ch? ??n gi?n nh? v?y thôi".

Bao cát và ??t sét bên trong Nhà Th? ??c Bà, b?o v? nh?ng b?ng gh? g? quy- Th? k? th? 16. E. Regnaut/ Kho l?u tr? Giáo Ph?n Amiens

Tr??c chi?n tranh, nhà máy Saint n?i ti?ng trong vùng nh? cung c?p nh?ng bao v?i ?? chuyên ch? b?t mì. V?i 17 nhà máy, công ty này s?n xu?t ngày ?êm nh?ng chi?c bao b? ?? nh?i ??t sét. Chúng ???c chuy?n t?i chi?n tr??ng, ??p chi?n hào. Nh?ng không ít trong s? ?y ???c dùng làm "bia ?? ??n" cho nhà th?.

Khi chi?n tranh k?t thúc, ph?i m?t nhi?u tháng ?? tháo g? toàn b? 16000 chi?c bao ??t d?ng lên bên trong và bên ngoài Nhà Th? ??c Bà Amiens, t?t c? ???c x?p ngay ng?n trên nh?ng chi?c xà b?ng g? và b?ng s?t. Th? th? giáo ph?n Amiens Aurélien André :

"H? th?ng b?o qu?n ?ó có hi?u qu? và ?i?u ?áng m?ng nh?t là c?ng chính c?a thánh ???ng Amiens không h? b? h? h?i. ?ó là ?i?u may m?n h?t s?c. May m?n h?n n?a là quân ??c không ??t phá nhà th? trong lúc r?t nhi?u c? v?t và m?t ph?n ki?n trúc c?a nhà th? ??u b?ng g?. Chúng ta bi?t là n?u b? h?a ho?n, g? hóa tro và ?? nóng s? làm v? nh?ng phiên ?á ???c dùng ?? xây d?ng nhà th? Amiens".

Nhi?u t?m kính màu trang trí c?a s? c?a nhà th? b? h? h?i, nh?ng không ít trong s? ?y ?ã ???c g? xu?ng và ?em c?t gi?u ? nh?ng th? tr?n lân c?n. 3500 ???ng ?ng c?a chi?c ??i phong c?m trong Nhà Th? ??c Bà Amiens có t? th? k? th? 15, v?n nguyên v?n.

Gi? gìn di s?n ?? xoa d?u v?t th??ng chi?n tranh

Mùa xuân 1918, quân ??i ??c quy?t ??nh m? m?t cu?c t?n công quy mô bên "s??n phía tây", ?i?u quân t? m?t tr?n phía ?ông là Nga v? Pháp, ?? giành l?y chi?n th?ng sau cùng. Phía Pháp và ??ng minh – g?m Anh, M?, Canada và Úc l?n ??u tiên ph?i h?p ph?n công, huy ??ng toàn l?c. Sau nhi?u tháng chu?n b?, tr?n ?ánh Amiens kéo dài trong ba ngày t? 8 ??n 11/08/1918. Quân ??c b? ??y lùi ??n 13 cây s?, 27000 b? b?t làm tù binh.

Im ti?ng súng, Amiens là m?t thành ph? tiêu ?i?u ; 90 % dân c? ?ã s? tán ; 8000 ngôi nhà b? h? h?i, 2000 b? phá h?y.

Ba tháng tr??c Hòa ??c, k?t thúc chi?n tranh, thành ph? Amiens ca khúc kh?i hoàn. Nhà Th? ??c Bà thành ph? mang v?t tích c?a chi?n tranh nh?ng v?n nguyên v?n. Notre – Dame d'Amiens tr? thành mái nhà chung c?a ng??i dân Amiens, c?a dân c? c? vùng Picardie, c?a nh?ng ng??i lính t? nh?ng ph??ng tr?i xa l? tham chi?n trên ??t Pháp.

N?m 1920, Nhà Th? ??c Bà Amiens tròn 700 n?m tu?i. H?u h?t nh?ng tác ph?m ?iêu kh?c, h?i h?a, nh?ng pho t??ng quý và thiêng liêng trong lòng m?i ng??i dân ch?n này ?ã tìm l?i ???c v? trí c? tr??c Th? Chi?n Th? Nh?t.

Th? th? giáo ph?n Amiens nh?n m?nh ??n công lao c?a l?p l?p nh?ng ng??i ?i tr??c, ?em m?ng s?ng ?? gi? gìn nh?ng di s?n v?n hóa cho các th? h? mai sau.

M?t th? k? sau cu?c ??i Chi?n I, c? ch? cao ??p ?y v?n còn tính th?i s?. Aurélien André, giáo ph?n Amiens cho bi?t :

"Bài h?c t? nh?ng c? g?ng ?? b?o qu?n m?t di tích v?n hóa, m?t n?i th? ph?ng trong th?i k? chi?n tranh, là lòng can ??m c?a nh?ng th? h? ?i tr??c. H? hy sinh tính m?ng ?? gi? ???c nh?ng công trình ngh? thu?t, gi? ???c nh?ng pho t??ng .... B?i vì m?i ng??i ý th?c r?ng, nh?ng pho t??ng ?y, nh?ng b?c tranh trong nhà th?, nh?ng v?t d?ng n?i th?t hàng tr?m n?m l?ch s? ?y s? là nh?ng món quà an ?i cho hàng ngàn ng??i dân Amiens sau chi?n tranh, sau nhi?u m?t mát ?au th??ng. Tôi ngh? ?i?u này v?n còn tính th?i s?, khi chúng ta th?y dân c? ??a ph??ng t?i Afghanistan hay Syria can ??m và kiên trì b?o v? nh?ng khu di tích ... Hành ??ng ?y c?ng nh?m m?c ?ích xoa d?u v?t th??ng cho các n?n nhân chi?n tranh".

Tháng 11/1918 : Lính Pháp và úc tr??c b?c t??ng xay b?ng hàng ngàn bao ??t sét ? c?ng vào Nhà Th? ??c Bà Amiens. E. Regnaut/ Kho l?u tr? Giáo Ph?n Amiens

 

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. trang sau >
  6. trang cu?i >
Các ch??ng trình
 
R?t ti?c, th?i h?n k?t n?i ?? h?t.