Nghe T?i n?p Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Th?ng tin 12/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Ph?n còn l?i c?a ch??ng trình 11/11 13h17 GMT
?? khai thác h?t n?i dung truy?n th?ng ?a ph??ng ti?n, b?n ph?i có ph?n b? tr? Flash trong trình duy?t c?a b?n. ?? có th? k?t n?i, b?n ph?i kích ho?t các cookie trong tham s? trình duy?t c?a b?n. ?? l??t web nhanh nh?t, website RFI t??ng thích v?i nh?ng trình duy?t sau ?ay : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..
CH?U á

Trung Qu?c h?ng b?o t?i LHQ vì giam gi? c? tri?u ng??i Duy Ng? Nh?

media Bi?u tình tr??c ?y ban Nhan quy?n Liên Hi?p Qu?c ? Genève ngày 06/11/2018 ph?n ??i B?c Kinh. Dòng ch? trên bi?u ng?: "Trên 1 tri?u ng??i Duy Ng? Nh? b? giam gi? tùy ti?n t?i Trung Qu?c. Liên Hi?p Qu?c c?n ph?i lên ti?ng!" REUTERS/Denis Balibouse

Hôm qua 06/11/2018 t?i Genève, trong su?t c? bu?i sáng, phái ?oàn ?ông ??o c?a Trung Qu?c do th? tr??ng ngo?i giao L?c Ng?c Thành (Le Yucheng) làm tr??ng ?oàn, ?ã ph?i h?ng ch?u m?t tr?n bão ch? trích trong phiên Ki?m ?i?m ??nh k? Ph? quát (UPR) ? H?i ??ng Nhân quy?n Liên Hi?p Qu?c.

??i di?n M? Mark Cassayre ?òi h?i B?c Kinh « ch?m d?t t?t c? các ki?u b?t giam tùy ti?n, tr? t? do ngay l?p t?c cho hàng tr?m ngàn, th?m chí hàng tri?u ng??i b? giam gi? trong các tr?i c?i t?o ? Tân C??ng ». ??i s? Pháp François Rivasseau c?ng yêu c?u « k?t thúc vi?c giam gi? ng??i hàng lo?t trong các tr?i t?p trung », và ?? ngh? cao ?y nhân quy?n Liên Hi?p Qu?c Michelle Bachelet giám sát tình hình t?i ch?.

Trong lúc ??i s? các n??c liên t?c ??t câu h?i, ?? kích, ch?t v?n ?oàn Trung Qu?c, bên ngoài tr? s? H?i ??ng Nhân quy?n Liên Hi?p Qu?c kho?ng 500 ng??i bi?u tình v?i các kh?u hi?u ?òi « Ch?m d?t di?t ch?ng ng??i Duy Ngô Nh? ».

Phía Trung Qu?c, nh? th??ng l?, bác b? các cáo bu?c mà h? cho là « ??y ??nh ki?n » ??i v?i « cu?c chi?n ch?ng kh?ng b? » c?a B?c Kinh.

M?t phóng s? tr??c ?ó c?a hãng tin Pháp AFP ghi nh?n, n?u c? tin vào các hình ?nh trên truy?n hình nhà n??c Trung Qu?c, thì m?t trong nh?ng « trung tâm hu?n nghi?p » dành cho nh?ng ng??i H?i giáo ? mi?n tây b?c n??c này là m?t tr??ng h?c hi?n ??i, n?i ?ó h?c viên ???c d?y ti?ng Hoa, m?t môn th? thao hay múa c? truy?n.

Tr?i t?p trung ???c gi?i thi?u trên kênh truy?n hình nhà n??c CCTV vào tu?n r?i là m?t trong s? 181 tr?i c?i t?o ???c l?p ra t?i Tân C??ng k? t? n?m 2014, theo ?i?u tra c?a AFP. ?ài CCTV nói r?ng vi?c nh?p tr?i là t? nguy?n, chi?u c?nh các h?c viên ?ang vui v? h?c ti?ng Hoa, và h?c các ngh? may m?c hay ch? bi?n th?c ph?m.

Ma tr?c, còng…t?i các tr?i c?i t?o ng??i Duy Ngô Nh?

Nh?ng c? quan chính quy?n ph? trách v? trung tâm này ? thành ph? Hòa ?i?n (Hotan) n?i các hình ?nh trên ???c quay, h?i ??u n?m ?ã ??t mua c? m?t kho v? khí ch?ng liên quan gì ??n giáo d?c. Có th? k? : 2.768 cây ma-tr?c, 1.367 b? còng tay, 2.792 bình x?t h?i cay.

Danh sách trên ?ây n?m trong s? hàng ngàn ??n ??t hàng c?a các chính quy?n ??a ph??ng ? Tân C??ng, t? hai n?m qua ph?i ch?u trách nhi?m v? vi?c thi?t l?p m?t m?ng l??i « các trung tâm hu?n ngh? », nh?m ??i phó v?i các phong trào H?i giáo và ly khai ?ang t?ng lên t?i khu v?c ??i ?a s? dân c? là ng??i theo ??o H?i, n?m cách B?c Kinh 2.200 km v? phía tây.

Theo các nhà tranh ??u l?u vong, th?c ra ?ó là nh?ng tr?i c?i t?o, ?ang giam gi? ??n m?t tri?u ng??i Duy Ngô Nh?, trên t?ng s? 11,5 tri?u ng??i thu?c s?c t?c này. Bên c?nh ?ó, các s?c t?c thi?u s? khác theo ??o H?i nh? ng??i Kazakhstan mang qu?c t?ch Trung Qu?c, c?ng n?m trong t?m ng?m.

Do b? ?? kích t?i Liên Hi?p Qu?c c?ng nh? t? các n??c ph??ng Tây, ??ng ??u là Hoa K?, B?c Kinh sau nhi?u tháng ch?i cãi s? hi?n di?n c?a các tr?i giam này, ?ã tung ra m?t chi?n d?ch truy?n thông nh?m gi?i thi?u các tr?i c?i t?o trên ?ây nh? là các trung tâm d?y ngh?. M?c tiêu l?p ra, theo ch? ?? c?ng s?n Trung Qu?c là : ng?n ng?a kh?ng b? tr?i d?y, trong b?i c?nh ng??i Duy Ngô Nh? là nguyên nhân gây ra nhi?u v? t?n công ??m máu trong nh?ng n?m g?n ?ây.

Tuy nhiên m?t cu?c ?i?u tra c?a AFP d?a theo trên 1.500 tài li?u có th? tham kh?o trên m?ng – g?m cáo th? g?i th?u, d? chi ngân sách, báo cáo công tác – cho th?y các trung tâm trên là nhà tù thay vì tr??ng h?c.

Hàng ngàn qu?n giáo ???c trang b? h?i cay, ma-tr?c, súng ?i?n giám sát các tr?i c?i t?o bao quanh là nh?ng hàng rào thép gai và camera h?ng ngo?i. Nh?ng tr?i này ph?i « gi?ng d?y nh? ? tr??ng h?c, ???c qu?n lý nh? trong quân ??i và ???c canh gác nh? nhà tù » - m?t v?n b?n d?n l?i bí th? t?nh ?y Tân C??ng Tr?n Toàn Qu?c (Chen Quanguo) ch? ??o nh? trên.

M?t tài li?u khác nh?n m?nh, « các bi?n pháp ??c bi?t r?t c?n thi?t ?? ch?m d?t n?n kh?ng b? ». ?? t?o ra các công dân t?t, nh?ng trung tâm này ph?i giúp « c?t ??t vi?c t?o ra các th? h? (kh?ng b?) m?i, c?i r?, các quan h? và ngu?n l?c c?a h? ».

Ch? tiêu m?i gia ?ình m?t ng??i ?i c?i t?o

Các tr?i c?i t?o lo?i này tr? nên ph? bi?n t? n?m ngoái, sau khi có ch? th? c?a chính quy?n Tân C??ng. M?t danh sách 25 thái ?? « kh? nghi » v? tôn giáo và 75 d?u hi?u « c?c ?oan » ?ã ???c ph? bi?n, trong ?ó có vi?c b? hút thu?c, ?? râu dài hay mua m?t c?n l?u « mà không có lý do chính ?áng »…Ho?c nh?ng ng??i ?ã s?ng « quá lâu » ? n??c ngoài, nh?ng gia ?ình có thành viên b? công an b?t ho?c gi?t ch?t.

Theo báo cáo c?a Human Rights Watch, các quy ??nh m?i ???c ??a ra t? n?m 2014 c?m hàng lo?t hành ??ng, m? h? cho ??n n?i mu?n b?t ai c?ng ???c. Nhi?u nhân ch?ng kh?ng ??nh có nh?ng ng??i Duy Ngô Nh? b? b? tù ch? vì ?i h?c ti?ng ? R?p ? Ai C?p, ho?c công an tìm th?y nh?ng v?n b?n tôn giáo trong máy tính c?a h?, th?m chí ch? do ti?p xúc v?i ng??i n??c ngoài. Có công an viên cho bi?t h? ph?i « hoàn thành ch? tiêu ». M?t ch? th? cho chính quy?n ??a ph??ng ?òi h?i m?i gia ?ình ph?i có ít nh?t m?t ng??i vào tr?i c?i t?o trong th?i gian t?i thi?u ba tháng.

S? v? b? b?t vào tr?i c?i t?o ?ã t?ng v?t, và vào mùa xuân n?m 2017 chính quy?n các ??a ph??ng b?t ??u ??a ra nhi?u cáo th? g?i th?u ?? xây d?ng thêm các tr?i m?i. Trong s? các ??n ??t hàng có : các lo?i gi??ng t?ng, máy ?i?u hòa, chén bát… Vào ??u n?m nay, ch? trong vòng m?t tháng, riêng c? quan ph? trách « hu?n ngh? » ? Hòa ?i?n ?ã ??t mua 194.000 sách d?y ti?ng Hoa, và 11.310 ?ôi giày. Có c? camera giám sát, thi?t b? nghe tr?m ?i?n tho?i, c?nh ph?c, nón b?o h?, khiên ch?ng b?o ??ng, l?u ??n cay, ma-tr?c dùng ?i?n và lo?i có gai nh?n ???c m?nh danh là « r?ng chó sói ».

Có ít nh?t m?t tr?i c?i t?o ??t mua lo?i gh? có th? trói tay chân các nghi can vào. Các cán b? ??ng ? Urumqi, th? ph? Tân C??ng ?ã ?òi ???c cung c?p ngay súng ?i?n cho các tr?i c?i t?o, gi?i thích r?ng nh?m « b?o ??m an toàn cho nhân viên ». Lo?i v? khí không sát th??ng này giúp « gi?m b?t nguy c? x?y ra s? c? khi không c?n thi?t ph?i dùng ??n súng ».

Hãng tin Pháp ?ã liên l?c v?i các c? quan chính quy?n ??a ph??ng v? các thông tin trên nh?ng không ???c tr? l?i.

Theo m?t ch? th? vào cu?i n?m 2017, h?c viên ph?i th??ng xuyên ???c tr?c nghi?m v? ti?ng Hoa, v? chính tr? và làm các b?n t? ki?m th?o, bày t? lòng trung thành v?i ??ng C?ng s?n. Su?t c? ngày, h? ph?i « hô kh?u hi?u, hát nh?ng bài ca cách m?ng và h?c thu?c lòng Tam T? Kinh ca ng?i ch? ?? », nh? th?i mao-ít tr??c ?ây (1949-1976).

Các cán b? ???c l?nh ph?i th??ng xuyên ?i th?m gia ?ình các « h?c viên » ?? qu?ng bá vi?c giáo d?c « ch?ng c?c ?oan » và phát hi?n k?p th?i các d?u hi?u ph?n n? tr??c khi ??i t??ng tr? thành ng??i ch?ng ??i ??ng C?ng S?n Trung Qu?c. M?t s? c? quan ???c l?p ra n?m 2017 ?? t?p trung qu?n lý các tr?i c?i t?o, b?o ??m « an toàn tuy?t ??i » t?i ?ây, tránh các v? v??t ng?c.

H?c viên ???c phân lo?i theo m?c ?? « nhi?m ??c ý th?c h? » ?? t?y não. N?u ph?n kháng, h? s? b? tr?ng ph?t nh? b? ?ói, không cho ng?, bi?t giam, b? ?ánh ??p. M?t bài ?i?u tra trên báo Libération d?n l?i Omurbel Eli, m?t ng??i Duy Ngô Nh? b? ?i c?i t?o kho?ng 20 ngày mô t? : « Trong xà lim có kho?ng 40 tù nhân, t?t c? ??u là ng??i ??o H?i, có hai camera giám sát. Ng? thì ph?i thay phiên, m?i tháng ch? ???c t?m m?t l?n. Vi?c ?ánh ??p th??ng xuyên di?n ra, có nh?ng ng??i không ch?u n?i ?ã t? sát ».

B? ?àn áp nh? th?, nh?ng theo chuyên gia Thierry Kellner trên Le Monde, kh? n?ng ng??i Duy Ngô Nh? ? Tân C??ng ??ng lên ??u tranh v? trang là r?t th?p. Ngoài s? bênh v?c t? các t? ch?c phi chính ph?, ít có Nhà n??c nào mu?n ch?c gi?n B?c Kinh. Chuyên gia này lý gi?i, do là vùng ??t b?n l? trong d? án « Con ???ng t? l?a m?i », nên Trung Qu?c mu?n ki?m soát toàn b? Tân C??ng, không ch?p nh?n b?t k? m?t r?i ro nào.

Cu?ng chu? ?ê?
 
R?t ti?c, th?i h?n k?t n?i ?? h?t.