Nghe T?i n?p Podcast
  • 13h00 - 13h17 GMT
    Th?ng tin 12/11 13h00 GMT
  • 13h17 - 14h00 GMT
    Ph?n còn l?i c?a ch??ng trình 11/11 13h17 GMT
?? khai thác h?t n?i dung truy?n th?ng ?a ph??ng ti?n, b?n ph?i có ph?n b? tr? Flash trong trình duy?t c?a b?n. ?? có th? k?t n?i, b?n ph?i kích ho?t các cookie trong tham s? trình duy?t c?a b?n. ?? l??t web nhanh nh?t, website RFI t??ng thích v?i nh?ng trình duy?t sau ?ay : Internet Explorer 8 và +, Firefox 10 và +, Safari 3 và +, Chrome 17 và + v.v..
CH?U á

M? d?a r?i INF ?? thúc B?c Kinh tham gia Hi?p ??c h?a ti?n t?m trung

media C? v?n an ninh qu?c gia M? John Bolton tr? l?i báo gi?i t?i Matxc?va, 23/10/2018. REUTERS/Maxim Shemetov

Ngày 20/10/2018, t?ng th?ng M? ?e d?a rút kh?i Hi?p ??c tên l?a t?m trung (INF), v?i lý do Nga vi ph?m Hi?p ??c. Tuyên b? b? Matxc?va và m?t b? ph?n công lu?n qu?c t? lên án là s? thúc ??y ch?y ?ua v? trang. Trên th?c t?, nhi?u nhà quan sát cho r?ng nh?n m?nh ??n b?t ??ng v?i n??c Nga trong v?n ?? INF, v? c? b?n, ch? là m?t cái c? hay m?t « chi?n thu?t th??ng l??ng », ?? chính quy?n M? thúc ép Trung Qu?c tham gia m?t hi?p ??c h?a ti?n t?m trung m?i, nh?m tái l?p « th? cân b?ng chi?n l??c » t?i châu Á.

Th? cân b?ng chi?n l??c t?i châu Á ?ang b? ?e d?a, v?i vi?c B?c Kinh t?ng t?c ??u t? cho l?c l??ng tên l?a t?m trung, có kh? n?ng mang ??u ??n h?t nhân, trong b?i c?nh Trung Qu?c không b? ràng bu?c b?i b?t c? th?a thu?n qu?c t? nào trong l?nh v?c này. ?ây là lý do ch? y?u c?a các n? l?c ngo?i giao c?a chính quy?n M? trong th?i gian g?n ?ây nh?m ??a B?c Kinh vào bàn ?àm phán v? m?t hi?p ??c tên l?a t?m trung m?i. Sau ?ây là ph?n t?ng h?p nh?n ??nh c?a m?t s? chuyên gia v? an ninh qu?c t?.

1. Nhi?u ng??i cho r?ng tuy M?-Nga c?ng th?ng trong v?n ?? Hi?p ??c INF, nh?ng khó x?y ra m?t cu?c ch?y ?ua tri?n khai tên l?a h?t nhân t?m trung t?i châu Âu, và v?n ?? này không ph?i là nguyên nhân chính d?n ??n m?t cu?c ch?y ?ua v? trang nói chung gi?a M? và Nga. Lý do vì sao ?

Hi?p ??c v? h?a ti?n t?m trung INF, ???c ký k?t ngày 08/12/1987 t?i Washington gi?a t?ng th?ng M? Ronald Reagan và lãnh ??o Liên Xô Mikhail Gorbatchev, ???c coi là m?t th?a thu?n « l?ch s? ». ?ây là m?t hi?p ??c ??u tiên lo?i tr? hoàn toàn m?t lo?i v? khí : các tên l?a t?m trung có t?m b?n t? 500 km ??n 5.500 km (intermediate range ballistic missile - IRBM), có kh? n?ng mang ??u ??n h?t nhân (1). Th? theo Hi?p ??c nói trên, Hoa K? và Liên Xô ?ã phá h?y t?ng c?ng h?n 2.600 tên l?a lo?i này, mà ?a s? ???c b? trí t?i Tây Âu, nh?m vào Liên Xô, ho?c t?i Liên Xô và nh?m vào các m?c tiêu t?i Tây Âu. Hi?p ??c INF, có giá tr? vô th?i h?n, có ý ngh?a to l?n trong vi?c gi?m c?ng th?ng trong quan h? gi?a ph??ng Tây và Liên Xô, góp ph?n ch?m d?t giai ?o?n Chi?n tranh L?nh.

?e d?a rút kh?i INF c?a t?ng th?ng M? m?i ?ây th?c ra th? hi?n cho m?i hoài nghi c?a Hoa K? v? vi?c Nga vi ph?m hi?p ??nh, v?i vi?c tri?n khai m?t s? lo?i tên l?a b? c?m (h?a ti?n 9M729 hay còn g?i là SSC-8), ???c phía M? nhi?u lên nêu lên t? n?m 2008. Ng??c l?i, Matxc?va c?ng th??ng t? cáo Hoa K? tri?n khai lá ch?n tên l?a t?i m?t s? qu?c gia thành viên NATO ? châu Âu, hành ??ng mà Nga coi là làm vô hi?u hóa hi?p ??nh. Tình hình ??c bi?t tr? nên c?ng th?ng h?n t? n?m 2014, v?i vi?c Nga can thi?p vào mi?n ?ông Ukraina, sát nh?p bán ??o Crimée. Tuy nhiên, m?t cu?c ch?y ?ua tên l?a h?t nhân t?m trung gi?a Nga và ph??ng Tây, nh?t là t?i châu Âu, r?t khó x?y ra trong th?i ?i?m hi?n nay vì nhi?u lý do.

Tr??c h?t, nhìn chung các qu?c gia châu Âu thành viên NATO, cho dù lo ng?i tr??c ?e d?a t? Nga, nh?ng không ch?p nh?n vi?c tri?n khai các tên l?a h?t nhân t?m trung m?i trên lãnh th? n??c mình (tuyên b? c?a t?ng th? ký NATO ngày 24/10/2018), ??ng th?i v?n ??ng Hoa K? t? b? ý ??nh rút kh?i INF.

V? ph?n mình, chính quy?n M? c?ng n? l?c th??ng l??ng v?i Nga ?? làm sáng t? các nghi ng?, gây d?ng l?i lòng tin. Ngay sau tuyên b? c?a t?ng th?ng M?, c? v?n an ninh qu?c gia John Bolton ?ã có chuy?n công du Matxc?va ngày 23/10/2018, ?? tr?c ti?p th?o lu?n v?i t?ng th?ng Nga Vladimir Putin và các c?ng s?, v? ch? ?? này, và c?ng ?? chu?n b? cho cu?c h?i ki?n gi?a hai nguyên th? M?, Nga ngày 11/11 t?i t?i Paris, bên l? l? k? ni?m 100 n?m k?t thúc Th? chi?n th? nh?t, v?i ch? ?? chính là Hi?p ??c INF và nguy c? ch?y ?ua v? trang.

V? ý ngh?a « r?n ?e » trong th? cân b?ng chi?n l??c Nga-M?, có th? th?y các tên l?a t?m trung ch? ?óng m?t vai trò t??ng ??i nh?. Vào th?i ?i?m ký k?t, lo?i h?a ti?n này (IRMB) ch? chi?m t? 3 ??n 4% toàn b? h? th?ng tên l?a h?t nhân c?a hai n??c. Và v?i ph?n v? khí còn l?i (?ã gi?i tr? sau các Hi?p ??c START I, START II, SORT và New START, hay START III), bao g?m h?n 1.000 ??u ??n h?t nhân m?i bên, ???c g?n v?i các h?a ti?n liên l?c ??a trên b?, trên phi c? chi?n ??u ho?c trên t?u ng?m, Hoa K? và Nga hoàn toàn ?? kh? n?ng h?y di?t nhi?u l?n s? s?ng trên Trái ??t. V? khí h?t nhân chi?n l??c ??i v?i ?ôi bên ch? hoàn toàn mang ý ngh?a r?n ?e, ch? không th? ?em ra s? d?ng.

2. V?y ph?i ch?ng Trung Qu?c là ?ích ng?m chính c?a t?ng th?ng M?, khi tuyên b? mu?n rút kh?i Hi?p ??c INF ?

?úng v?y. Trong phát bi?u ngày 20/10 v? ý ??nh rút kh?i INF, t?ng th?ng M? Donald Trump tr?c ti?p nh?c l?i ?òi h?i, ?? m?t hi?p ??c tên l?a t?m trung có giá tr?, trong hoàn c?nh hi?n nay (ngoài vi?c Nga c?n tuân th? nghiêm túc), nh?t ??nh ph?i có s? tham gia c?a Trung Qu?c và m?t s? qu?c gia khác. Trong chuy?n công du Matxc?va, c? v?n an ninh John Bolton c?ng nh?n m?nh là vi?c Trung Qu?c ? ?t tri?n khai tên l?a t?m trung, có kh? n?ng mang ??u ??n h?t nhân, trong th?i gian g?n ?ây, là m?t ?e d?a « th?c s? » (2).

Theo nguyên t? l?nh B? ch? huy Thái Bình D??ng (PACOM) Harry Harris (báo cáo tr??c ?y ban Quân L?c H? Vi?n tháng 2/2018), n?u B?c Kinh tham gia hi?p ??c INF, thì 95% s? h?a ti?n c?a Trung Qu?c ???c tri?n khai hi?n nay là vi ph?m INF. Hay nói cách khác, l?i d?ng kho?ng ??t tr?ng, do không b? ràng bu?c vào các th?a thu?n song ph??ng nh? M? và Nga, B?c Kinh ?ang làm l?ch th? cân b?ng m?t cách ?áng quan ng?i, h?n r?t nhi?u so v?i Matxc?va, v?i vi?c phát tri?n ? ?t các h?a ti?n t?m trung, có t?m b?n t? 500 ??n 5.500 km, b? c?m theo INF, ?e d?a các c?n c? quân s? M? c?ng nh? nhi?u qu?c gia ??ng minh ? châu Á.

3. Ph?i ch?ng Hoa K? mu?n tìm m?t ti?ng nói chung v?i Nga trong vi?c ?òi h?i Trung Qu?c ph?i tham gia vào m?t hi?p ??c INF m?i ?

Chuy?n ?i c?a c? v?n an ninh qu?c gia M? ?úng là có m?c tiêu nh? v?y. Le Figaro, hôm 24/10, cho hay, theo m?t ngu?n tin ngo?i giao Nga, ???c hãng tin Nga Ria Novosti trích d?n, ông John Bolton ?ã không thành công khi g?i ý Matxc?va gây áp l?c ?? bu?c B?c Kinh tham gia. Theo phía Nga, nh?ng v?n ?? nào liên quan ??n « ??i tác Trung Qu?c » thì Washington nên bàn tr?c ti?p v?i B?c Kinh.

Trên th?c t?, chính n??c Nga c?ng t?ng nh?n th?y hi?p ??c v? tên l?a t?m trung song ph??ng Nga - M?, ?ã không còn phù h?p v?i hoàn c?nh hi?n nay, b?i có thêm m?t s? qu?c gia, ??c bi?t là Trung Qu?c, ?ang ??u t? r?t m?nh cho lo?i v? khí này. Ngay t? n?m 2007, t?i phiên h?p th? 62 c?a ??i H?i ??ng Liên Hi?p Qu?c, Hoa K? và Nga ?ã ra m?t thông cáo chung, kêu g?i t?t c? các qu?c gia quan tâm th?o lu?n v? m?t hi?p ??c h?y b? tên l?a t?m trung và t?m ng?n mang tính toàn c?u (3). Báo chí ph??ng Tây c?ng ??ng t?i r?ng rãi m?t phát bi?u c?a lãnh ??o Nga Vladimir Putin, h?i 2013, than phi?n v? m?t s? láng gi?ng (hàm ý c? Trung Qu?c) ?ang phát tri?n các h?a ti?n b? c?m theo INF.

4. T?i sao Trung Qu?c c?n tham gia vào m?t hi?p ??c c?m h?a ti?n t?m trung ?

Báo South China Morning Post ??ng t?i m?t bài phân tích ?áng chú ý c?a h?c gi? Drew Thompson, v?i t?a ?? « Hãy quên ?i cu?c chi?n th??ng m?i, ?i?u mà khu v?c c?n là m?t th?a thu?n quân s? M?-Trung » (4). Theo chuyên gia ??i h?c Qu?c Gia Singapore, tình hình t?i châu Á, khu v?c kinh t? n?ng ??ng nh?t th? gi?i, hi?n t?i r?t nguy hi?m.

N?i lo ng?i l?n t?p trung vào Trung Qu?c, m?t qu?c gia r?t ít b? ràng bu?c b?i các th?a thu?n an ninh qu?c t?. T? 20 n?m nay, B?c Kinh phát tri?n m?nh các h? th?ng v? khí t?n công, ?e d?a nhi?u n??c láng gi?ng, ??c bi?t là các h?a ti?n IRMB. Nhi?u n??c, trong ?ó có Nh?t B?n hay ?ài Loan, c?ng ?ang phát tri?n m?nh h? th?ng h?a ti?n, ?? ?áp tr?. Cu?c ch?y ?ua v? trang hi?n nay t?i châu Á, do Trung Qu?c gia t?ng hi?n ??i hóa quân ??i, quân s? hóa Bi?n ?ông (5), h?a h?n các h? qu? t?i t?.

Trong l?nh v?c an ninh M?-Trung, nóng b?ng nh?t hi?n nay có l? là v?n ?? tên l?a h?t nhân t?m trung. Theo ông Drew Thompson, Washington và B?c Kinh t?ng thi?t l?p m?t cu?c ??i tho?i v? h?t nhân vào n?m 2008, nh?ng ??i tho?i ch? di?n ra có m?t l?n. Hoa K? c?ng t?ng ?? ngh? Trung Qu?c h?p tác ?? xây d?ng các th?a thu?n trong l?nh v?c này, nh? ?ã và s? ti?p t?c làm v?i Nga, nh?ng B?c Kinh t? ch?i. Các trao ??i song ph??ng trong l?nh v?c quân s? gi?a M? và Trung Qu?c c?ng t?n t?i, nh?ng kém h?n nhi?u so v?i quan h? gi?a M? và Nga.

V?n theo h?c gi? Drew Thompson, B?c Kinh nên ti?p thu bài h?c c?a n??c Nga hay Liên Xô tr??c ?ây, trong quan h? v?i Hoa K?. ?ó là ?? giúp cho tình hình ???c ?n ??nh, hòa bình ???c duy trì, các bên ph?i n? l?c xây d?ng lòng tin. M?t qu?c gia ?ang m?nh lên v? kinh t?, hùng h?u h?n v? quân s?, ?? không gây lo s? cho bên ngoài, c?n thi?t l?p v?i ??i tác các th?a thu?n v? an ninh. Chuyên gia Drew Thompson l?u ý, ?? m?t th?a thu?n nh? v?y ra ??i, c?n nhi?u n?m n? l?c ??u t?. Hi?p ??c INF M?-Nga v? IMRB, ký k?t n?m 1987, ?ã ???c kh?i s? ?àm phán t? 1980.

Ghi chú

1. Tr??c ?ó, Hoa K? và Liên Xô t?ng có hai hi?p ??c, SALT 1 và SALT 2, có m?c tiêu gi?m v? khí h?t nhân chi?n l??c.

2. « Putin, Bolton Discuss Possible U.S.-Russia Summit in Novembre In Paris », ngày 23/10/2018, Radio Free Europe.

3. Bài « U.S. Withdrawal from the INF Treaty: The Facts and the Law » c?a hai chuyên gia v? an ninh qu?c t? Hilary Hurd và Elena Chachko, ??ng t?i trên trang m?ng Lawfare, ngày 25/10/2018.

4. « Forget the trade war, what the region needs is a US-China military treaty » c?a ông Drew Thompson, chuyên gia Tr??ng Chính Sách Công Lý Quang Di?u, ??i h?c Qu?c Gia Singapore, ??ng t?i trên m?ng South China Morning Post, ngày 24/10/2018.

5. Xem thêm : Tranh ch?p M?-Trung lan sang lãnh v?c an ninh Bi?n ?ông và Hoa ?ông, 1/10/2018.

Cu?ng chu? ?ê?
 
R?t ti?c, th?i h?n k?t n?i ?? h?t.